Avukat Ali Mert Karakılçık
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 241.maddesinde düzenlenen tefecilik suçu bakımından dava zamanaşımı, devletin cezalandırma yetkisini süre yönünden sınırlandıran ve gerçekleşmesi hâlinde kamu davasının devamına engel olan bir kurumdur. TCK.m.66/1-e uyarınca, kanunda öngörülen hapis cezasının üst sınırı beş yılı aşmayan suçlarda olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır. Ancak tefecilik suçuna ilişkin zamanaşımı hesabında suç tarihinde yürürlükte bulunan yaptırım, sonraki kanun değişiklikleri ve TCK m.7 uyarınca lehe kanunun belirlenmesi birlikte değerlendirilmelidir. Suç tarihinin yerine şikâyet tarihinin esas alınması veya kesilme nedenleri incelenmeksizin yalnızca sekiz yılın geçtiğinin kabul edilmesi doğru değildir.
Nitekim doktrinde; “…TCK m.66/1-e gereği, tefecilik suçunun işlenmesinden itibaren 8 yıl geçmesiyle dava zamanaşımı dolar ve fail hakkında artık dava açılamaz, açılmış bir dava varsa düşme kararı verilir.” (Abdulbaki GİYİK, Türk Hukukunda Tefecilik Suçu, Birinci Baskı, Ankara 2014, s.162) şeklinde ifade edildiği üzere, sekiz yıllık olağan sürenin uygulanması gerektiği belirtilmiştir. Aynı doğrultuda; “…TCK m.66/1-e gereği, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. YANİ TEFECİLİK SUÇUNDA SUÇUN İŞLENMESİDEN İTİBAREN 8 YIL GEÇMİŞ İSE ARTIK DAVA AÇILAMAZ. BUNUNLA BİRLİKTE AÇILMIŞ BİR DAVA VAR İSE DÜŞME KARARI VERİLİR.” (Burak BİLGE, Faizin Tefecilik Suçu Bakımından Değerlendirilmesi, Birinci Baskı, Ankara 2017, s.140) görüşüne yer verilmiştir. Bununla birlikte, bu açıklamalar kesilme ve durma sebeplerinin bulunmadığı durumlara ilişkin olağan süreyi ifade etmektedir.
Zamanaşımının Başlangıcı ve Kesilmesi
TCK m.66/6 uyarınca tamamlanmış suçlarda zamanaşımı suçun işlendiği tarihten; zincirleme suçlarda ise son suçun işlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Tefecilik suçunda ödünç paranın fiilen verildiği tarihin belirlenmesi bu nedenle önemlidir. Senedin vadesi, icra takibinin başlatılması veya alacağın sonradan tahsil edilmesi, her durumda yeni bir suç tarihi olarak kabul edilemez. Birden fazla ödünç verme eylemi bulunduğunda ise fiillerin hukuki bağlantısı ayrıca incelenmelidir.
Yargıtay 7.Ceza Dairesi’nin 06.05.2009 tarihli, 1495/5599 sayılı kararında, suç tarihinin borç paranın verilerek senedin alındığı tarih olduğu ve sonraki bir borç yenileme işleminin kanıtlanamadığı yönündeki değerlendirme üzerinden zamanaşımının gerçekleştiği aktarılmaktadır.
TCK.m.67 uyarınca savcı huzurunda ifade alınması veya sorgu, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ve mahkûmiyet kararı gibi işlemler zamanaşımını kesebilir. Kesilme hâlinde süre yeniden başlar; sekiz yıllık olağan sürenin geçerli olduğu bir suçta kesilme nedeniyle toplam süre kural olarak on iki yıla kadar uzayabilir. Kanunda öngörülen durma nedenleri ise bu hesaptan ayrıca ayrılmalıdır.
Zamanaşımının Resen Gözetilmesi ve Bozma Sonrası Yargılama
Dava zamanaşımı kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemece resen gözetilir. Yargılamanın hangi aşamasında gerçekleştiğine bakılmaksızın, süre dolduğunda CMK m.223/8 çerçevesinde düşme kararı gündeme gelir. Ancak CMK m.223/9 uyarınca derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde düşme kararı verilemeyeceği unutulmamalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 11.06.2019 tarihli, 2015/8-960 Esas ve 2019/467 Karar sayılı kararına atfedilen değerlendirmede; “…Yargıtay Ceza Genel Kurulunun birçok kararında açıkça vurgulandığı üzere, yargılama yapılmasına engel olup davayı düşüren hâllerden biri olan dava zamanaşımının yargılama sırasında gerçekleşmesi hâlinde, Yerel Mahkeme ya da Yargıtay, resen zamanaşımı kuralını uygulayarak kamu davasının düşmesine karar verecektir.” denilmektedir. Ayrıca Yargıtay bozması sonrasında gerçekleştirilen işlemlerin zamanaşımına etkisi de işlemin niteliğine göre değerlendirilmelidir. Öğretide aktarılan Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 23.02.2009 tarihli, 5466/8026 sayılı kararında, bozma sonrasında sanığın sorgusuna dair işlemlerin zamanaşımını kesmediği belirtilmiştir. Bununla birlikte kararın tam metni doğrulanmadığından, bu sonucun her bozma sonrası işlem için geçerli olduğu varsayılmamalıdır.
Sonuç
Sonuç olarak tefecilik suçunda dava zamanaşımı; suçun gerçekleştiği tarih, uygulanacak lehe kanun, zamanaşımını kesen ve durduran işlemler ile fiillerin zincirleme suç oluşturup oluşturmadığı birlikte değerlendirilerek hesaplanmalıdır. Zamanaşımının gerçekleşmesi hâlinde mahkemenin bunu resen gözetmesi ve CMK.m.223 hükümleri çerçevesinde karar vermesi gerekir. Böylece zamanaşımına uğramış bir suç nedeniyle yargılamanın sürdürülmesi önlenirken, derhâl beraat imkânı bulunan hâllerde sanığın bu güvenceden yararlanması da sağlanır.