Avukat Ali Mert Karakılçık
Anonim şirketlerde kâr payının dağıtılmasına karar verme yetkisi, TTK m. 408/2-d uyarınca genel kurula aittir. Genel kurul tarafından kâr dağıtımına karar verilmesiyle pay sahibinin somut kâr payı alacağı doğar. Kararda ayrıca bir ödeme tarihi belirlenmemişse alacak, kural olarak genel kurul kararının alındığı tarihte muaccel olur.
Yargıtay 11.Hukuk Dairesi’nin 13.12.2013 Tarihli 2013/9652 Esas 2013/22852 Karar sayılı kararı; “…Oysa, anonim şirketlerde kar payının dağıtımına ilişkin genel kurul kararı tarihinden itibaren ortaklar ve diğer ilgililer için kâr payı alacak hakkı istenebilir hale gelir (Hayri Domaniç, Anonim Şirketler Hukuku ve Uygulaması, 1988, sh.1535). Genel kurul kararı tarihi, kararda dağıtım için ayrı bir tarih gösterilmedikçe kar payı alacağının muacceliyet tarihidir. Somut olayda ise gerek 13.05.2001 tarihli, gerekse 15.12.2002 tarihli genel kurullarda, dağıtımına karar verilen kar payının hangi tarihten itibaren dağıtılacağı da belirlenmiştir. Bu itibarla, mahkemenin ortakların davalı şirketten kar payı isteme koşullarının oluşmadığına ilişkin gerekçesi yerinde bulunmadığından talep çerçevesinde inceleme yapılarak neticesine göre bir karar vermek gerekirken, yazılı gerekçelerle davanın reddine karar verilmesi doğru olmamış, kararın bu nedenle davacı yararına bozulması gerekmiştir.”
Kâr payı alacağının doğmuş olması, bu alacağın takasa konu edilmesine engel değildir. TBK m. 139 ve devamı hükümleri uyarınca şirket, pay sahibinden olan alacağını, kanuni şartların gerçekleşmesi hâlinde kâr payı borcuyla takas edebilir. Genel kurulun kâr dağıtım kararı, şirketin geçerli bir takas hakkını kullanmasını kendiliğinden engellemez.
Yargıtay 11.Hukuk Dairesi’nin 25.12.2013 Tarihli 2013/6585 Esas 2013/23507 Karar sayılı kararı; “…Mahkemece, davacının davalı şirketin %2 paylı ortağı olduğu, şirketin 09/05/2009 tarihli genel kurulunda alınan karar gereğince ortaklarına toplam 483.000,00 TL kar payı ödenmesine karar verildiği, hisselerine düşen kar payında ½ şer oranının 26/05/2009 tarihinde ödendiği ancak davacının yönetim kurulu başkanlığı yaptığı dönemde davacıya ait olan taşınmazın davalı şirkete satışının yapıldığı, yasal olarak alım satım harcının ½’şer oranında alıcı ve satıcı tarafından ödenmesi gerektiği aksine ilişkin herhangi bir anlaşmanın ibraz edilmediği gibi, davacının adına düşen satış harcını kendisinin ödediğini ispatlayamadığı, davalı şirket bünyesinden karşılanan satış harcının davacı payına isabet eden kısmının davacı adına şirket kayıtlarına borç olarak kaydedildiği ve şirketin 09/05/2009 tarihinde yapılan 2007 yılı genel kurulunda alınan kar payı dağıtımına ilişkin karar sonrası davacının şirkete olan tapu harcından kaynaklı borcu nedeni ile bu borcun kar payından mahsup edilmiş olduğu, davalının, davacıya olan kira borcunu davacının şirket kar payından olan alacağından mahsup edilmemesinin tahliye tehdidi altında olduğu savunması da dikkate alınarak davacının davalıdan herhangi bir alacağının kalmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.”
Bununla birlikte, şirketin pay sahibinden alacaklı olduğunu ileri sürmesi, takasın geçerli kabul edilmesi için tek başına yeterli değildir. Özellikle şirketin ticari defterlerinde bulunmayan, sonradan kaydedilen veya pay sahibinin kişisel harcamalarından kaynaklandığı iddia edilen borçların varlığı ve hukuki dayanağı ispatlanmalıdır.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13.Hukuk Dairesi’nin 01.02.2024 Tarihli 2021/1726 Esas 2024/158 Karar sayılı kararı; “…Davalı vekili cevap dilekçesi ile, davacının davalı şirketi borcu olduğu, dava konusu kar payı alacağının bu borçtan mahsup edildiği, davalının bakiye 6.672,10 TL. Lik borcu içinde İstanbul … İcra Müd. … Esas sayılı icra dosyası ile takip başlatıldığını ileri sürüp 18/06/2020 havale tarihli delil listesi ile davacının şahsi harcamalarının davalı şirket hesaplarından karşılandığı iddiası ile harcama faturalarını içerir liste sunmuş ise de, bilirkişi raporunda belirtildiği üzere davalı ticari defterlerinde 2016-2017-2018-2019 yıllarında davacının cari hesabında herhangi bir borç kaydı bulunmadığı, davacının somut davaya konu 18/04/2019 tarihinde davalı aleyhine Silivri İcra Müdürlüğü’nün … Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlattıktan sonra davalı şirketin davacı aleyhine şahsi harcamalardan kaynaklı alacağın tahsili talebiyle 12/07/2019 tarihinde İstanbul … İcra Müd. … Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığı, davalı şirketin 2020 yılı ticari defterlerine de davacının şahsi harcamaları iddiası ile davacı borcu olarak 27.858,27 TL. Borç kayıt ettiği, gerek davaya konu icra takip tarihi gerekse istinafa konu dava tarihi itibariyle davacı ticari defterlerine göre davacının herhangi bir borcunun gözükmediği, davalı tarafça davacının şahsi harcaması olup davalı şirket tarafından ödendiği iddia edilen otel faturası, trafik cezası, evrak çantası, cep telefonu gibi vs. Masraflara ilişkin faturaların davalı şirket kayıtlarına işlendiği, bu fatura muhteviyatlarının davalı şirkete ait gider değilde davacının şahsi harcamalarına ilişkin olduğunun ispata muhtaç olup fatura tarihleri gözetildiğinde davacı tarafından ödenmesi gerekiyor ise davacı cari hesap borcuna yazılması gerektiği halde yazılmadığı, aksinin tanıkla ispat edilemeyeceği, davalı şirketin 19/06/2018 tarihinde yapılan 2017 yılma ilişkin Olağan Genel Kurul Toplantısı’nda, 2017 yılı kârının %10’luk kısmının dağıtılması kararı alındığı, davacının talep edebileceği hissesine düşen kâr payının 8.269,55 TL olarak hesaplandığı, davacı yan dava konusu icra takibinde 8.101,81 TL’nin tahsilini talep ettiği, davacının şirketteki hisse oranı, dağıtılan temettü oranı gözetildiğinde dava konusu alacağın belirlenebilir, likit olduğu gözetildiğinde; İlk Derece Mahkemesine sunulan deliller, hükme esas alınan bilirkişi heyet raporu içeriğindeki tespitler ışığında mahkemece davanın kabulüne, davacı lehine icra inkar tazminatına hükmedilmesine yönelik verilen kararda yasa ve usule aykırılık bulunmadığı gibi kamu düzenine aykırılık da görülmediğinden, mahkemenin kabul ve gerekçesine yönelik davalı vekilinin aksi yöndeki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir.”
Takas savunmasının ayrı bir davaya konu olan alacağa dayanması da yargı kararlarında değerlendirilmiştir. Ancak bir alacağın çekişmeli olması, TBK m. 139/2 gereğince tek başına takasa engel değildir. Takas şartlarının somut uyuşmazlıkta gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca incelenmelidir.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14.Hukuk Dairesi’nin 18.11.2021 Tarihli 2019/1411 Esas 2021/1390 Karar sayılı kararı; “…Az yukarıda bahsi geçen sebeplerden ötürü davalı vekilinin ileri sürdüğü takas mahsup talebinin hukuki sonuç doğurması beklenemeyeceğinden takas mahsup definin konusunu oluşturan alacaklara yönelik davaların eldeki dava açısından bekletici mesele yapılmasında herhangi bir hukuki yarar bulunmadığından bu yöndeki davalı vekili istinaf başvurusunu da esastan reddi gerekmiştir.”
Yargıtay 1.Hukuk Dairesi’nin 09.06.2016 Tarihli 2015/18864 Esas 2016/7038 Karar sayılı kararı; “…Hemen belirtilmelidir ki, dosya içeriğine, toplanan delillere, hükmün dayandığı yasal ve hukuksal gerekçeye ve özellikle davalının takas savunmasının ayrı bir davanın konusu olduğu, eldeki davada takas mahsup savunmasının dinlenemeyeceği gözetilerek davalının bu isteğinin reddine karar verilmiş olmasında bir isabetsizlik yoktur. Davalının bu yöne değinen temyiz itirazları yerinde değildir.”
Kâr payı alacağına dayalı takas savunmasının kabulü bakımından, pay sahibinin gerçekten talep edilebilir bir kâr payı alacağının bulunması da önemlidir. Şirketin zarar ettiği ve takas şartlarının gerçekleşmediği durumlarda takas savunması reddedilebilmektedir.
Yargıtay 11.Hukuk Dairesi’nin 27.04.2015 Tarihli 2015/952 Esas 2015/5847 Karar sayılı kararı; “…Davalı, davacı şirketin ortağı olduğunu, tahsil edilen paraların şirketin muhasebesine ödendiğini, bunun kabul edilmemesi halinde TBK 139. maddesi uyarınca dava konusu alacağın davacı şirketten olan kar payı alacağıyla takas ve mahsubunu talep etmiştir. Mahkemece, iddia, savunma ve dosya kapsamına göre; mahkemece alınan bilirkişi raporu uyarınca davalının yetkisi olmadığı halde 6 adet tahsilat makbuzuyla üçüncü kişilerden toplam 4.315,00 TL tahsil ettiği, davacı şirket adına tahsil ettiği 3.315,54 TL’yi davacı şirkete ödemediği, davacı şirketin 2013 yılında zarar ettiği, davalının ileri sürdüğü takas ve mahsup def’inin şartlarının oluşmadığı, gerekçesiyle davanın kısmen kabulüyle 3.515,54 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmiştir.”
Takas bakımından karşı alacağın muacceliyeti ayrıca değerlendirilmelidir. TBK m. 139/2 uyarınca çekişmeli alacakların takası mümkün olmakla birlikte, takas hakkını kullanan kişinin karşı alacağının muaccel olması gerekmektedir.
Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9.Hukuk Dairesi’nin 05.03.2025 Tarihli 2022/542 Esas 2025/402 Karar sayılı kararı; “…Davalının davacıdan bu miktar alacaklı olduğu ve takas mahsup defi ileri sürdüğü, takasın TBK m.139’da düzenlendiği, buna göre iki kişinin karşılıklı olarak bir miktar paraya veya özdeş diğer edimleri birbirine borçlu oldukları takdirde, her iki borç muaccel ise her biri alacağının borcuyla takas edebileceği, şeklinde düzenlemenin bulunduğu, madde hükmünden her iki borcun da muaccel olması gerektiği, diğer bir ifadeyle karşılıklı borçların ifa zamanın gelmiş bulunması gerektiği, davacı tarafından kefaleten yapılan ödeme için ihtaratın yapıldığı ve davalının temerrüte düştüğü, ayrıca alacak için icra takibi başlatıldığı, ancak davalı tarafından takas defi ileri sürülen alacağın henüz muaccel bir alacak olmadığı ve yargılamayı gerektirdiği süresinde yapılan takas definin açıklanan nedenlerle yerinde olmadığı, takip tarihinden önce davacı tarafça davalıya takip tarihinden önce ihtarname gönderilmiş ise de ihtarnamenin davalıya tebliğ tarihi sunulan belgelerden anlaşılamadığından takipten önce işlemiş faizin talep edilemeyeceği, takibin asıl alacak üzerinden devamı gerektiği ve davalının borca itirazında haksız ve kötü niyetli olduğu gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne karar verildiği anlaşılmıştır.”
Kâr payının ödendiği veya başka ödemelerle karşılandığı iddiasının ispatı bakımından banka dekontlarının içeriği önem taşımaktadır. Pay sahibine yapılan her ödemenin kâr payı ödemesi olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Ödemenin hangi borca ilişkin olduğu somut delillerle ortaya konulmalıdır.
Yargıtay 11.Hukuk Dairesi’nin 17.06.2020 Tarihli 2019/4338 Esas 2020/2966 Karar sayılı kararı; “…Davacı vekili, müvekkilinin davalı şirketin %33 paylı ortağı olduğunu, şirketin 03.10.2015 tarihli genel kurulunda 2014 yılı kâr payının 30.09.2016 tarihinde dağıtımına karar verildiğini, yönetim kurulunun tarihi öne çekerek diğer ortaklara 07.03.2016 tarihinde 2014 yılı kar payının ödendiğini, müvekkilinin kâr payı alacağının tahsili için Manavgat 1. İcra Müdürlüğünün 2016/1344 Esas sayılı dosyasında takip başlatıldığını, takibin itiraz ile durduğunu ileri sürerek, itirazın iptali ile % 20 icra inkar tazminatına karar verilmesini istemiştir. Davalı vekili, davacının davalı şirket tarafından işletilen otelin 1/3 müşterek paylı maliki ve aynı zamanda şirket ortağı olduğunu, 03.10.2015 tarihli genel kurul kararında belirtildiği üzere kâr payı alacaklarının 30.09.2016 tarihinde dağıtılmasına karar verildiğini, davacının bu tarih gelmeden kâr payı talep edemeyeceğini, davacıya şirketten aldığı avanslar ve davacıya yapılan diğer ödemeler ile birlikte toplam 47.456,70 Euro (153.726,49 TL) ödeme yapıldığını, 07.04.2016 tarihinde 152.367,24 TL ödeme yapıldığını, dolayısıyla ödenecek bir kâr payının kalmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesince, tüm dosya kapsamıan göre, davalının ödemeye ilişkin ibraz ettiği banka dekontlarıdan 07.04.2016 tarihinde yapılan ödeme dışındaki diğer ödemelerin kâr payına ilişkin olduğuna dair bir açıklama olmadığı gibi kira ödemesine ilişkin olduğu, 6.000 Euro’luk dekontun ise alıcısın dahi davacı olmadığı, davacının aynı zamanda davalı şirketin işleticisi olduğu, otelin bulunduğu taşınmazda pay sahibi olması nedeniyle icra dosyasına yapılan ödemelerin kira alacağına karşılık olduğunun kabulü gerektiği, 07.04.2016 tarihinde yapılan ödemenin ise takip tarihinden sonra olduğu, dolayısıyla davada bu miktar bakımından hukuki yararının bulunmadığı gerekçesi ile davanın kısmen kabulü ile 153.726,49 TL asıl alacak, 2.641,43 TL takip öncesi işlemiş faiz olmak üzere toplam 156.367,92 TL miktar yönünden iptaline, takibin bu miktar üzerinden devamına, fazlaya ilişkin talebin hukuki yarar yokluğundan reddine, alacak likit olduğundan 153.726,49 TL miktar üzerinden % 20 oranında icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir. Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına karar verilmiştir.”
Kâr payının ödendiğinin ispatlanamaması hâlinde, ödendiği ileri sürülen tutarın başka bir alacaktan düşülmesi de mümkün değildir. Bu husus, bölge adliye mahkemesi kararlarında özellikle vurgulanmıştır.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21.Hukuk Dairesi’nin 06.02.2026 Tarihli 2024/1648 Esas 2026/71 Karar sayılı kararı; “…Davalılarca, davacıya kar payı ödendiğine ilişkin dosyaya yazılı bilgi ve belge sunulmamıştır. Bu nedenle, davacının alacağından davalının kar payı ödemesini usulüne uygun delillerle ispatlayamadığı, davalı yanın kar payı ödemesine ilişkin bir iddiasının da bulunmadığı gözetilerek davacı alacağından mahsup yapılması yoluna gidilemeyecek olup, ilk derece mahkemesince, kâr payının düşülmesini istemek doğruluk ve dürüstlük kuralına açıkça aykırı olduğu yönündeki gerekçesi yerinde olmadığından bu husus eleştirilmekle yetinilmiştir.”
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21.Hukuk Dairesi’nin 10.02.2026 Tarihli 2025/41 Esas 2026/107 Karar sayılı kararında; “…Bilirkişi heyetince davacı yana yapılan kar payı ödemesi bulunduğu tespit edilmediği gibi, davalı tarafından da davacıya kar payı ödendiğine ilişkin dosyaya yazılı bilgi ve belge sunulmamıştır. Bu nedenle, davacının alacağından kar payı ödemesi nedeniyle herhangi bir mahsup yapılamayacaktır. Ayrıca, ilk derece mahkemesince, kâr payının düşülmesini istemek doğruluk ve dürüstlük kuralına açıkça aykırı olduğu yönündeki gerekçesi yerinde olmadığından bu husus eleştirilmekle yetinilmiştir.”
Son olarak, takas ile mahsup kavramlarının birbirinden ayrılması gerekmektedir. Takas, karşılıklı borçların kanuni şartlarla sona erdirilmesini ifade ederken mahsup, belirli bir alacağın hesaplanmasında ilgili tutarların indirilmesini ifade etmektedir. Bu nedenle her ödeme veya borç iddiasının takas ya da mahsup olarak nitelendirilmesi mümkün değildir.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43.Hukuk Dairesi’nin 14.05.2026 Tarihli 2022/1514 Esas 2026/1004 Karar sayılı kararı; “…Somut olayda dava ve takibe konu alacağın davalı tarafından davacıya ödenmesi gerektiği noktasında ihtilaf bulunmamaktadır. Davalı, bu borcun davacının dava dışı …. Şti.’ye olan borcundan mahsup edilerek borcun ödendiğini savunmakta ise de bu savunma, borç ilişkisinin davacı ve davalı arasında gerçekleşmesi ve aynı hukuki ilişkiden kaynaklanan alacağın indirilmesinin söz konusu olmaması nedeniyle takas olarak nitelendirilemeyeceği gibi alacağı doğuran olayla ilgili olarak alacaklının elde ettiği bir menfaatin ya da borçlunun katlandığı külfetin alacaktan indirilmesi de söz konusu olmadığından mahsup olarak kabul edilemez. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2017/(19)11-3087 Esas ve 2020/691 Karar sayılı kararı)”
Sonuç olarak, anonim şirketlerde kâr payı alacağının takası kural olarak mümkün olmakla birlikte, takas hakkının kullanılabilmesi için TBK m. 139 ve devamındaki şartların gerçekleşmesi gerekmektedir. Şirketin pay sahibinden alacaklı olduğunu ileri sürmesi, kâr payı ödeme borcunu kendiliğinden sona erdirmez. Karşı alacağın hukuki dayanağı, muacceliyeti, takas beyanı ve ispat durumu birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle ticari defter kayıtları, cari hesap hareketleri ve banka dekontları, takas ve mahsup savunmasının değerlendirilmesinde önem taşımaktadır.
