Avukat Ali Mert Karakılçık
Mirasın hükmen reddi kurumunun uygulamadaki en önemli özelliklerinden biri, mirasın gerçek reddinden farklı olarak süreye bağlı olmamasıdır. Mirasın gerçek reddinde mirasçının, TMK.m.606 uyarınca kural olarak üç aylık süre içinde ret beyanında bulunması gerekirken; mirasın hükmen reddinde durum farklıdır. Çünkü hükmen ret, mirasçının belirli bir süre içinde ret iradesini açıklamasına değil, mirasbırakanın ölümü tarihinde terekenin borca batık olup olmadığına dayanır. Başka bir ifadeyle, tereke ölüm anında borca batık ise miras, kanun gereği kendiliğinden reddedilmiş sayılır. Bu nedenle mirasın hükmen reddi davasında dava açma süresi, mirasçının ret iradesinin süresinde ileri sürülüp sürülmediği üzerinden değil, terekenin ölüm tarihi itibarıyla borca batık olduğunun tespiti üzerinden değerlendirilmelidir.
Yargıtay uygulamasında da ifade edildiği üzere, mirasın hükmen reddi davası herhangi bir süreye bağlı olmaksızın her zaman açılabilir (Yargıtay 2.Hd. 12.05.2009 T. 6082 E. 9439 K.; Yargıtay 2.Hd. 13.06.2013 T. 2012/23432 E. 2013/16434 K.). Nitekim TMK’nın 606.hükmünde yer alan üç aylık süre, mirasın hükmen reddi davasında uygulanmaz (Yargıtay 2.Hukuk Dairesi Onursal Başkanı Ömer Uğur GENÇCAN, Türk Miras Hukukunda Mirasın Reddi, Ankara 2024, s.373).
Yargıtay 2.Hukuk Dairesi’nin 05.07.2002 Tarihli 8198 Esas 8998 Karar sayılı kararı; “…Davacı dava dilekçesinde terekenin borca batık olduğunu ileri sürerek retle ilgili süre uzatım isteminde bulunmuştur. Terekenin borca batıklığı nedeniyle hükmen reddi herhangi bir süreye tabi değildir.”
Yargıtay 2.Hukuk Dairesi’nin 22.03.2004 Tarihli 2731 Esas 3608 Karar sayılı kararı; “…İstek, terekenin borca batık olduğunun tesciline ilişkindir. Ölüm anında tereke borca batık ise, miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır (TMK.m.545). Bu davada bir süre söz konusu değildir.” (Benzer yönde karar: Yargıtay 2.Hd. 21.02.2005 T. 16676 E. 2398 K.).
Sonuç olarak, mirasın hükmen reddi davalarında TMK.m.606’da düzenlenen üç aylık ret süresi uygulanmaz. Zira bu davalarda mirasçının süresi içinde ret beyanında bulunup bulunmadığı değil, mirasbırakanın ölümü anında terekenin borca batık olup olmadığı araştırılır. Tereke ölüm tarihi itibarıyla borca batık ise mirasın reddedilmiş sayılması kanundan doğan bir sonuçtur ve bu sonucun tespiti için açılacak dava herhangi bir hak düşürücü süreye tabi değildir. Bu yönüyle mirasın hükmen reddi, mirasçıya sonradan tanınmış yeni bir ret hakkı değil; ölüm anındaki borca batıklık olgusunun mahkeme kararıyla belirlenmesini sağlayan tespit niteliğinde bir hukuki yoldur. Yargıtay’ın yerleşik uygulaması da bu doğrultuda olup, terekenin borca batıklığına dayalı hükmen ret davalarının süre sınırı olmaksızın her zaman açılabileceğini kabul etmektedir.