Avukat Ali Mert Karakılçık
Feragat, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 307 ila 311.maddelerinde düzenlenen, tek taraflı irade beyanıyla hukuki sonuç doğuran ve kesin hükmün sonuçlarını meydana getiren bir taraf işlemidir. Feragat edilen talep sonucu bakımından uyuşmazlık esastan sona ermekte ve aynı talebin yeniden dava konusu yapılması mümkün olmamaktadır. Nitekim doktrinde, feragatin maddi anlamda kesin hükmün hukuki sonuçlarını doğurduğu ve davanın derdestliğini ortadan kaldırdığı ifade edilmektedir (E.Ticaret Mahkemesi Başkanı Harun BULUT, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, s.2205). Prof.Dr.Baki KURU da davadan tamamen feragat edilmesiyle dava konusu uyuşmazlığın sona erdiğini belirtmektedir (Prof.Dr.Baki KURU, Hukuk Muhakemeleri Usulü, Cilt IV, 6. Baskı, İstanbul 2001, s.3612). Tam feragat hâlinde mahkemece verilecek karar, usule değil esasa ilişkin nihai bir karardır (E.Ticaret Mahkemesi Başkanı Harun BULUT, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, s.2179).
Feragatin geçerliliği karşı tarafın veya mahkemenin kabulüne bağlı değildir. Feragat beyanı hukuki sonuçlarını doğurduktan sonra bu beyandan tek taraflı olarak dönülmesi de mümkün değildir. Doktrinde, feragatin kesin hüküm niteliğindeki sonuçları nedeniyle feragat eden tarafı bağladığı ve feragatten rücu edilemeyeceği kabul edilmektedir (E. Ticaret Mahkemesi Başkanı Harun BULUT, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, s.2205; Prof. Dr. Baki KURU, Hukuk Muhakemeleri Usulü, s.3645).
Davadan tamamen feragat edilmesi hâlinde davacı, yargılama giderleri bakımından davada haksız çıkmış gibi sorumlu tutulmaktadır. Bu husus HMK’nın 312/1.maddesinde düzenlenmiş olup doktrinde de aynı doğrultuda açıklanmaktadır (Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Hüsnü ALDEMİR, Hukuk Davalarında Yargılama Giderleri, 5. Baskı, Ankara 2019, s.327).
İcra takibinden feragat bakımından ise feragat beyanının hukuki sonuçları ile bu işlem nedeniyle doğan harç yükümlülüğünün birbirinden ayrılması gerekmektedir. Alacaklının takipten vazgeçmesi hâlinde Harçlar Kanunu’nun 11 ve 23.maddeleri uyarınca feragat harcından alacaklı sorumludur. Nitekim Yargıtay Üyesi Mahmut COŞKUN, alacaklının icra takibinin herhangi bir aşamasında takipten vazgeçmesi ve borçlu tarafından ödeme yapılmamış olması hâlinde feragat harcının alacaklıdan tahsil edilmesi gerektiğini ifade etmektedir (Yargıtay Üyesi Mahmut COŞKUN, İcra ve İflas Kanunu, Cilt I, Ankara 2016, s.102).
Bu kapsamda feragat harcının ödenmemesi, borçlunun hukuki durumunu olumsuz etkileyecek şekilde yorumlanamaz. Özellikle takipten feragat nedeniyle kaldırılması gereken hacizlerin kaldırılmasının veya borçluya ait teminatın iadesinin feragat harcının ödenmesi şartına bağlanması hukuka aykırıdır.
Nitekim Yargıtay 12.Hukuk Dairesinin 2018/6824 E. 2019/6684 K.nolu kararında bu husus açıkça değerlendirilmiştir; “…Borçlunun İcra mahkemesine başvurusunda, icra takibine konu ilamın feragat nedeniyle ortadan kalktığını ve icra dosyasındaki hacizlerin kaldırılması talebiyle icra müdürlüğüne başvuruda bulunduğunu, ancak icra müdürlüğü tarafından gerekli harçların yatırılmaması gerekçesiyle bu taleplerinin reddedilmesi nedeniyle icra müdürlüğünün ret kararının kaldırılması talebinde bulunmuş, mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir. …İcra takibine konu ilam feragat nedeniyle ortadan kaldırıldığından artık bu ilama dayalı takibin de konusuz kalması söz konusu olur. Konusuz kalan icra takibindeki tüm hacizlerin de kaldırılması gerekir. Mahkemece icra müdürlüğü kararının kaldırılması gerekirken yazılı gerekçeyle şikayetin reddi kararı verilmesi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.”
Benzer şekilde Yargıtay 12.Hukuk Dairesinin 2007/18340 E. 2007/21250 K. sayılı kararında feragat harcından alacaklının sorumlu olduğu ve bu harcın ödenmemesinin borçlunun teminatının iadesine engel oluşturamayacağı belirtilmiştir; “…Alacaklı tarafından borçlu aleyhine ilamlı icra takibine geçilmiştir. Takibin kesinleşmesinden sonra alacaklı ile borçlunun protokol tanzim ettikleri bu protokol uyarınca da alacaklının takipten feragat ettiği, bu feragattan önce borçlunun, alacaklının takibi sürdürmesini engellemek amacıyla icra mahkemesine başvurduğu anılan mahkemece belirlenen teminat tutarını kesin teminat mektubu ile icra dairesine yatırdığı alacaklının takipten feragat etmesi nedeniyle sözü edilen teminat mektubunun iadesini icra müdürlüğünden istediği icra müdürlüğünce de feragat harcının yatırılması halinde istemin yerine getirilebileceğine karar verildiği borçlu vekilinin bu işlemin iptali için icra mahkemesine başvurduğu görülmektedir. Dairemizin yerleşik ve süreklilik arz eden kararlarında (03.06.2003 2003/9787 E. 2003/12871 K. 02.05.2002 T. 8464 E. 9122 K. 30.01.1975 T. 206 E. – 543 K.) açıklandığı üzere Medeni Usul Hukuku’nda olduğu gibi icra hukukunda harç ve giderler sonuçta haksız çıkan tarafa yükletilir. İİK.nun 15/1. maddesi gereğince de “Kanunda aksi yazılı değilse” bütün harç ve masraflar borçluya aittir. Ancak Harçlar Kanununun 11 ve 23. maddeleri hükmüne göre takipten vazgeçilmesi (feragat) nedeniyle somut olayda olduğu gibi harçtan sorumlu olan alacaklıdır. Bu durumda, BORÇLUNUN ŞİKAYETİNİN KABULÜ GEREKİRKEN yazılı gerekçeyle reddi isabetsizdir.”
İcra müdürlüklerinin işlemleri bakımından da hukuka uygunluk denetimi mümkündür. Nitekim doktrinde, İcra ve İflas Kanunu’nun 16. maddesi kapsamında icra müdürlüğünün hukuka aykırı işlemlerinin şikâyet yoluyla iptalinin veya düzeltilmesinin istenebileceği belirtilmektedir (Yargıtay Üyesi Mahmut COŞKUN, İcra ve İflas Kanunu, 5. Baskı, Cilt I, Ankara 2016, s.132).
Sonuç olarak, takipten feragat nedeniyle doğan harç yükümlülüğü alacaklıya ait olup bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi, borçlunun haklarının kullanılmasına engel oluşturamaz. Bununla birlikte, takipten vazgeçme ile maddi hukuk anlamında alacaktan feragat birbirinden farklı hukuki işlemler olduğundan, feragat beyanının kapsamı somut olay özelinde değerlendirilmelidir. Geçerli feragat beyanına rağmen hacizlerin kaldırılmaması veya teminatın iade edilmemesi hâlinde icra müdürlüğünün işlemine karşı İcra ve İflas Kanunu’nun 16. maddesi kapsamında şikâyet yoluna başvurulabilecektir.