Avukat Ali Mert Karakılçık
Medeni usul ve icra hukukunda mahkeme kararlarının kesinleşmeden icra edilebilmesi genel kural, kesinleşmeden icra edilememesi ise istisnadır. Nitekim 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Temyizin İcraya Etkisi” başlıklı 367/1.maddesinde; “Temyiz, kararın icrasını durdurmaz.” hükmüne yer verilmiştir. Bu düzenleme uyarınca mahkeme kararına karşı kanun yoluna başvurulması, kural olarak kararın icra edilmesine engel teşkil etmemektedir. Bunun istisnasını oluşturan ve mahkeme kararının icrası için kesinleşmesinin arandığı hâller ise kanunda açıkça düzenlenmiştir.
HMK’nın 367/2.maddesi uyarınca kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar ancak kesinleştikten sonra icra edilebilir (Prof.Dr.Murat ATALI – Prof.Dr. İbrahim ERMENEK – Doç.Dr.Ersin ERDOĞAN, Medeni Usul Hukuku, Ankara 2021, s.649). Öğretide bu davalara örnek olarak gerçek kişiler bakımından boşanma ve vasi atanması, tüzel kişiler bakımından ise şirketin feshi ve genel kurul kararlarının iptali gibi davalar gösterilmektedir (Prof.Dr.Ejder YILMAZ, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, 4.Cilt, 4.Baskı, Ankara 2021, s. 5061).
Bununla birlikte ticaret şirketlerine ilişkin bütün mahkeme kararlarının kişiler hukuku kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Özellikle limited ve anonim şirketlerde pay sahipliğinin tespiti, ortaklıktan çıkma, pay bedelinin ödenmesi ve pay mülkiyetinin değişmesine ilişkin uyuşmazlıklar esas itibarıyla malvarlığı hukukuna ilişkindir. Limited şirket payları taşınmaz niteliğinde olmadığı gibi pay sahipliğinin tespitine ilişkin kararlar da şirketin tüzel kişiliğini veya organlarının hukuki varlığını doğrudan değiştirmemektedir. Dolayısıyla bu tür kararların HMK’nın 367/2.maddesinde düzenlenen istisnalar kapsamında değerlendirilmesi ve kesinleşmeden icra edilemeyeceğinin kabul edilmesi mümkün değildir.
Nitekim Yargıtay 12.Hukuk Dairesinin 15.06.2022 Tarihli 2022/854 Esas 2022/7272 Karar sayılı kararında; “…Uyuşmazlık ticari şirketlerde hissenin el değiştirmesi ve payda mülkiyet değişikliklerine ilişkin ilamların kesinleşmeden icra takibine konulup konulamayacağı hususunda toplanmaktadır. Gerek öğretide gerek Yargıtay uygulamalarında ilamların kesinleşmeden icraya konulması kural olup keşinleşmeden icra takibi yapılamaması ise istisnadır. Yargıtay uygulamaları ve öğretide kabul edilen ticari şirketlere ilişkin ilamların kesinleşmeden takibe konu olmaması gerekçesi olarak HMK 367/2 fıkrası uyarınca kişiler hukukuna dayandırılmıştır. Bu uygulamada kişiler hukuku cümlesi geniş yorumlanarak tüzel kişilerin organlarına ilişkin verilen kararlar olup, bu sonuca da geniş yorum yapılarak ulaşılmıştır. Dairemizin bazı kararlarında da ticari şirketlere ilişkin ilamlarda sicil değişikliği yaptığı gerekçesiyle kesinleşme aranmıştır. Takibe dayanak ilama konu şirket Türk Ticaret Kanununda sayılan ticaret şirketlerinden limited şirkettir. Takibe konu ilam eda hükmü içermekte olup, mamelek hukukuna ilişkindir. Ticaret şirketlerinde ortaklıktan çıkmaya ilişkin ilamların kesinleşmesi sadece 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunun 16/ son maddesi gereği aranmıştır. Bunun dışında ortaklıktan çıkma, pay bedelinin ödenmesi ve pay mülkiyet değişikliği sonucu doğuran ilamlarda KESİNLEŞMEYE İLİŞKİN KANUN HÜKMÜ BULUNMAMAKTADIR. Yukarıda açıklanan gerekçelerde yer verildiği üzere, davaya konu ilamın KESİNLEŞMEDEN TAKİBE KONULMASINDA YASAYA UYMAYAN BİR YÖN BULUNMADIĞI sonucuna ulaşılmıştır.”
Görüldüğü üzere Yargıtay, ticaret şirketlerine ilişkin ilamların kesinleşmeden icra edilemeyeceği yönündeki geniş yorumun aksine, uyuşmazlığın malvarlığı hukukuna ilişkin niteliğini esas almıştır. Kararda ayrıca ticaret sicilinde değişiklik meydana gelmesinin tek başına kesinleşme şartını gerektirmediği, ortaklıktan çıkma, pay bedelinin ödenmesi ve pay mülkiyetinin değişmesine ilişkin ilamlarda kanuni bir kesinleşme şartı bulunmadığı açıkça ifade edilmiştir.
Aynı yönde Yargıtay 12.Hukuk Dairesinin 02.11.2021 Tarihli 2021/5549 Esas 2021/9594 Karar sayılı kararında;
“…Anonim şirketlerde ortaklıktan çıkma, pay bedelinin ödenmesi ve pay devri SİCİL KAYITLARINDA HERHANGİ BİR DEĞİŞİKLİK YAPMAMAKTADIR. Ticaret şirketlerinde ortaklıktan çıkmaya ilişkin ilamların kesinleşmesi sadece 1163 Sayılı kooperatifler kanunun 16 son maddesi gereği aranmıştır. Bunun dışında ORTAKLIKTAN ÇIKMA, PAY BEDELİNİN ÖDENMESİ VE PAY MÜLKİYET DEĞİŞİKLİĞİ SONUCU DOĞURAN İLAMLARDA KESİNLEŞMEYE İLİŞKİN KANUN HÜKMÜ BULUNMAMAKTADIR. Yukarıda açıklanan gerekçelerde yer verildiği üzere, davaya konu ilamın kesinleşmeden takibe konulmasında yasaya uymayan bir yön bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.”
Yargıtay’ın bu kararı da ortaklıktan çıkma, pay bedelinin ödenmesi ve pay mülkiyetinin değişmesine ilişkin mahkeme kararlarının kesinleşmeden icra edilebileceğini ortaya koymaktadır. Özellikle ticaret şirketlerinde pay sahipliği ilişkisinin ekonomik niteliği dikkate alındığında, bu tür uyuşmazlıkların sırf şirket ortaklığına ilişkin olması nedeniyle kişiler hukuku kapsamında değerlendirilmesi isabetli değildir.
Yargıtay 12.Hukuk Dairesinin 17.10.2011 Tarihli 2011/3823 Esas 2011/19641 Karar sayılı kararında da;
“…Somut olayda alacaklılar tarafından icra takibine konu edilen Nazilli 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 08.04.2010 tarih ve 2009/243 E., 2010/97 K. sayılı ilamı, ticari şirket ortaklığından çıkmaya ilişkin olup, takip tarihi itibari ile henüz kesinleşmemiştir. HUMK’nun 443. maddesinde belirtildiği üzere, ancak gayrimenkule ve buna müteallik ayni haklara, aile ve şahsın hukukuna mütedair hükümler katiyet kesbetmedikçe icra olunamazlar ( 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 350/2 maddesi). Mahkemece, alacaklılar tarafından icra takibine dayanak yapılan ilamın, az yukarıda açıklanan düzenleme gereğince Kesinleşmeden Takibe Konu Edilebilecek İlamlardan Olduğu Gözetilmeksizin yazılı gerekçe ile takibin iptaline karar verilmesi isabetsizdir.” şeklinde hüküm tesis edilerek ticaret şirketi ortaklığından çıkmaya ilişkin ilamın kesinleşmeden icra takibine konu edilebileceği kabul edilmiştir.
Ortaklıktan çıkmaya ilişkin mahkeme kararlarının kesinleşmeden uygulanabilmesi yalnızca icra takipleri bakımından değil, ticaret siciline yapılacak tescil işlemleri bakımından da önem taşımaktadır. Nitekim limited şirket ortaklığından çıkmaya ilişkin bir mahkeme kararının kesinleşmeden ticaret siciline tescil edilmesi üzerine açılan davada, tescilin iptali talebinin reddine ilişkin karar Yargıtay tarafından onanmıştır.
Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin 03.11.2015 Tarihli 2015/3824 Esas 2015/11449 Karar sayılı kararında; “…Davacı vekili, müvekkilinin dava dışı … Gıda Paz. Ltd. Şti.’nin ortağı iken Burdur 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2009/177 Esas sayılı dosyası ile açtığı haklı nedenle ortaklıktan çıkma ve karşı tarafın açtığı çıkarma davasında verilen çıkma kararının davalılarca temyiz edildiğini, 02/05/2013 günlü Ticaret Sicil Gazetesi’nde yayınlanan müvekkilinin ortaklıktan çıkarılmasına ilişkin tescilin yasaya aykırı bulunduğunu, ortaklıktan çıkma kararı kesinleşmeden yapılan bu tescilin silinmesi için yaptıkları itirazın davalı tarafından reddedildiğini, mahkeme ilamında müvekkilin çıkmasına karar verildiği halde davalı tarafından çıkarılmasına şeklinde yapılan tescilin iptali gerektiğini ileri sürerek, Ticaret Sicil Gazetesi’nin 02/05/2013 tarihinde yayınlanan davacının … Gıda Paz. Ltd. Şti. (Yeni unvanı S…. Gıda İnş. Ltd. Şti.) ortaklığından çıkarılması şeklindeki tescilin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili, davanın reddini istemiştir. Mahkemece, davanın reddine dair verilen karar, davacı vekilinin temyiz istemi üzerine Dairemizin 05.11.2014 tarihli kararı ile ONANMIŞTIR. Davacı vekili, karar düzeltme isteminde bulunmuştur. Yargıtay ilamında benimsenen gerektirici sebeplere göre, davacı vekilinin HUMK’nın 440. maddesinde sayılan hallerden hiçbirini ihtiva etmeyen KARAR DÜZELTME İSTEĞİNİN REDDİ GEREKİR.”
Bu karar, limited şirket ortaklığından çıkmaya ilişkin mahkeme kararının kesinleşmesinden önce gerçekleştirilen ticaret sicili tescilinin iptaline yönelik davanın reddedilmiş olması bakımından önemlidir. Bununla birlikte ticaret siciline tescil ile ilamlı icra takibi farklı hukuki işlemler olduğundan, her somut olayda mahkeme kararının kapsamı ve tescile ilişkin özel hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
Pay sahipliğinin tespiti ve pay devrinin geçersizliğine ilişkin mahkeme kararları bakımından da aynı hukuki yaklaşım benimsenmektedir. Özellikle limited şirket pay devrinin hile nedeniyle geçersizliğine, payların gerçek hak sahibine ait olduğunun tespitine ve bu durumun pay defterine işlenmesine ilişkin kararların kesinleşmeden icra edilebileceği Yargıtay kararlarında açıkça kabul edilmiştir.
Yargıtay 8.Hukuk Dairesinin 2013/3083 Esas 2013/7792 Karar sayılı kararında; “…KURAL OLARAK KARARIN KESİNLEŞMEMİŞ OLMASI, KARARIN YERİNE GETİRİLMESİNİ ÖNLEMEZ. Bu kuralın istisnaları da yine yasalarda düzenlenmiştir” denilerek genel ilke vurgulanmış, aynı kararda; “…limited şirket hisse devrinin hile sebebiyle geçersizliğine, hisselerin alacaklıya aidiyetinin tespitine ve bu hususun limited şirket pay defterine tesciline ilişkin olup yukarıda belirtilenler (istisnalar) arasında yer almadığından takibe konulabilmesi için kesinleşmesi gerekmez” şeklinde değerlendirmede bulunulmuştur.
Yine Yargıtay 8.Hukuk Dairesinin 2012/8087 Esas 2012/9299 Karar sayılı kararında; “…limited şirket hisse devrinin hile sebebi ile geçersizliğine, hisselerin alacaklıya aidiyetinin tespitine ve bu hususun limited şirket pay defterine tesciline” ilişkin uyuşmazlıkta; “…KESİNLEŞMEDEN TAKİBE KONU EDİLEBİLECEK İLAMLARDAN OLDUĞU GÖZETİLMEKSİZİN yazılı gerekçe ile takibin iptaline karar verilmesi isabetsizdir” şeklinde hüküm tesis edilmiştir. Bu kararlar birlikte değerlendirildiğinde, limited şirket paylarının aidiyetinin tespitine, pay devrinin geçersizliğine ve pay defterindeki kayıtların düzeltilmesine ilişkin ilamların, yalnızca pay sahipliği yapısında değişiklik meydana getirmeleri nedeniyle kesinleşme şartına tabi tutulamayacağı anlaşılmaktadır. Pay mülkiyetinin belirlenmesi, şirket tüzel kişiliğinin veya organlarının hukuki varlığının belirlenmesinden farklıdır. Bu nedenle uyuşmazlığın malvarlığı hukukuna ilişkin niteliği esas alınmalıdır.
Sonuç olarak, mahkeme kararlarının kesinleşmeden icra edilebilmesi genel kural olup bu kuralın istisnalarının genişletici yorumla artırılması mümkün değildir. Yargıtay’ın aktarılan kararlarında da limited ve anonim şirketlerde ortaklıktan çıkma, pay bedelinin ödenmesi, pay sahipliğinin tespiti ve pay mülkiyetinin değişmesine ilişkin ilamların kesinleşmeden icra edilebileceği kabul edilmektedir. Bu tür uyuşmazlıkların ticaret şirketlerine ilişkin olması veya kararın uygulanması sonucunda şirket kayıtlarında değişiklik meydana gelmesi, tek başına kesinleşme şartının aranmasını haklı kılmaz. Bununla birlikte kararın icra edilebilirliği ile hüküm fıkrasının hangi işlemlerle yerine getirileceği ayrı meselelerdir. Dolayısıyla somut ilamın niteliği, hüküm fıkrasının içeriği ve varsa özel kanuni düzenlemeler dikkate alınarak değerlendirme yapılmalıdır.