Avukat Ali Mert Karakılçık
Adil yargılanma hakkının korunması ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması, yargılama faaliyetinin temel amaçları arasında yer almaktadır. Bu amaca ulaşılabilmesi bakımından tanık beyanları önemli bir delil niteliği taşımaktadır. Ancak tanık beyanlarının yargılamada delil olarak kullanılabilmesi, tanıkların gerçeğe uygun açıklamalarda bulunmalarını zorunlu kılmaktadır. Nitekim kanun koyucu, gerçeğe aykırı tanıklık yapılması suretiyle adli makamların yanıltılmasını ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasının engellenmesini önlemek amacıyla, Türk Ceza Kanunu’nun 272.maddesinde Yalan Tanıklık suçunu düzenlemiştir.
TCK’nın “Yalan Tanıklık” başlıklı 272/2.maddesinde; “Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye Kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.” şeklinde düzenleme bulunmaktadır. Bu hükümle, yargılama sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunulması cezai yaptırıma bağlanarak hem adli makamların doğru karar vermesi hem de yargılama sonucunda kişilerin haksız biçimde zarar görmesinin önlenmesi amaçlanmıştır.
Yalan tanıklık suçunun oluşabilmesi için gerçeğe aykırı beyan nedeniyle somut bir zararın meydana gelmesi zorunlu değildir. Zira bu suçla korunmak istenen hukuki değer, yargılama faaliyetinin doğruluğu ve güvenilirliği olup gerçeğe aykırı tanıklığın maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını tehlikeye düşürmesi yeterlidir. Bu nedenle TCK.m.272 kapsamında düzenlenen yalan tanıklık suçu, bir tehlike suçu niteliğindedir. Tanığın gerçeğe aykırı beyanda bulunmasıyla yargılama faaliyetinin yanlış yönlendirilmesi tehlikesi ortaya çıkmakta, ayrıca bu beyanın fiilen zararlı bir sonuca neden olması aranmamaktadır (Yargıtay 4.Ceza Dairesi Başkanı Doç.Dr. İbrahim ŞAHBAZ, Türk Ceza Hukuku, Cilt-III, 2.Baskı, s.3545).
Suçun maddi unsurları bakımından önem taşıyan bir diğer husus, tanık beyanının tamamının gerçeğe aykırı olmasının gerekmemesidir. Tanığın anlattığı olayın yalnızca maddi vakıaya ilişkin belirli bir bölümünde gerçeğe aykırı açıklamalarda bulunması dahi suçun oluşması bakımından yeterli olabilecektir. Dolayısıyla tanığın açıklamalarının bir kısmının doğru olması, diğer kısmında bilerek gerçeğe aykırı beyanda bulunulması hâlinde cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmayacaktır. Doktrinde, gerçeğe aykırı açıklamanın yapılmasının suçun tamamlanması bakımından yeterli olduğu, tanık beyanının tutanağa geçirilerek okunması ve imzalanmasıyla suçun tamamlanmış sayılacağı ifade edilmektedir (Yargıtay 4.Ceza Dairesi Başkanı Doç.Dr. İbrahim ŞAHBAZ, Türk Ceza Hukuku, s.3547).
Bunun yanında, yalan tanıklık suçunun oluşabilmesi için gerçeğe aykırı beyanın davanın sonucunu etkilemiş olması da gerekli değildir. Tanığın açıklamalarının mahkemece hükme esas alınmaması veya gerçeğe aykırı beyana rağmen doğru bir karar verilmesi, suçun oluşmasına engel teşkil etmemektedir. Suçun tamamlanması bakımından belirleyici olan husus, tanığın gerçeğe aykırı olduğunu bildiği açıklamaları yetkili makam önünde tanıklık sıfatıyla yapmasıdır (Cumhuriyet Savcısı Ali PARLAR, Türk Ceza Kanunu Şerhi, Cilt-II, Ankara 2015, s.2901).
Yalan tanıklık suçu yalnızca gerçeğe aykırı bir olayın gerçekleşmiş gibi anlatılmasıyla sınırlı değildir. Tanığın gerçekte bildiği veya gördüğü bir olayı inkâr etmesi, olay hakkında bilgisi bulunmasına rağmen hiçbir şey bilmediğini ileri sürmesi yahut sahip olduğu bilgilerin tamamını veya bir kısmını gizlemesi de gerçeğe aykırı tanıklık kapsamında değerlendirilmektedir. Zira tanık, ifade verirken bildiği ve gördüğü hususları gerçeğe uygun biçimde açıklamakla yükümlüdür. Bu nedenle tanığın gerçeği gizlediği hususta kendisine ayrıca soru yöneltilmiş olup olmaması, suçun oluşumu bakımından belirleyici değildir. Aynı şekilde tanığın yetkili makam önüne usulüne uygun şekilde çağrılmamış olması veya gerçeğe aykırı beyanda bulunmasının cezai sonuçları hakkında bilgilendirilmemesi de doktrinde suçun oluşmasına engel kabul edilmemektedir. Yalan tanıklık suçu genel kastla işlenebilen bir suç olup ayrıca özel kastın bulunması aranmamaktadır (Cumhuriyet Savcısı Ali PARLAR, Türk Ceza Kanunu Şerhi, s.2902).
Nitekim Yargıtay 9.Ceza Dairesi’nin 18.03.2014 Tarihli 2014/1407 Esas 2014/3129 Karar sayılı kararında; “…Ltd.Şti. şirketinde muhasebe görevlisi olarak çalışan sanık tarafından şirket çalışanlarına gönderilen maaş tablosu ve tüm dosya kapsamından, katılanın adı geçen şirkette asgari ücretle çalışmadığını bildiği halde, …..İş Mahkemesinin …..Esas sayılı dosyasında üzerinden yürütülmekte olan davada yeminli tanık olarak alınan beyanında, katılanın asgari ücretle çalıştığını belirtmek suretiyle gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu anlaşılmakla, sübuta eren ve unsurları yönünden oluşan yalan tanıklık suçundan mahkumiyeti yerine yazılı gerekçeyle beraatine karar verilmesi…” şeklinde hüküm kurulmuştur. Anılan kararda, tanığın gerçeğe aykırı olduğunu bildiği bir hususta mahkeme önünde beyanda bulunmasının yalan tanıklık suçunu oluşturduğu kabul edilmiştir.
Benzer şekilde Yargıtay 4.Ceza Dairesi’nin 21.03.2011 Tarihli 2009/2368 Esas 2011/3505 Karar sayılı kararında; “…Sanığın, mahkemede tanık sıfatıyla ifade verirken, köyde şahit olduğu kavga olayını hatırlı kişilerin aracı olması ve tarafların barışacağı gerekçesiyle, görmediğini söylemesine karşın, sonraki ifadesinde kavgayı gördüğünü söyleyerek gördüklerini anlatması biçimindeki eyleminin, TCY’nin 272, 274/1.maddelerinde düzenlenen yalan tanıklık suçunu oluşturacağı gözetilmeden yasal ve yeterli olmayan gerekçeyle yazılı maddelerle hüküm kurulması, …yasaya aykırıdır.” şeklinde değerlendirme yapılmıştır. Bu kararda da tanığın gerçekte gördüğü bir olayı başlangıçta görmediğini ileri sürerek inkâr etmesinin, gerçeğe aykırı tanıklık kapsamında değerlendirildiği görülmektedir.
TANIK BEYANLARININ GÜVENİLİRLİĞİ VE MENFAAT İLİŞKİSİNİN İSPAT HUKUKU BAKIMINDAN ÖNEMİ
Yalan tanıklık suçunun cezai sorumluluk doğuran yönünün yanında, tanık beyanlarının medeni yargılamada delil olarak değerlendirilmesi bakımından da güvenilirlik ve tarafsızlık hususları önem taşımaktadır. Nitekim HMK.m.255 uyarınca, tanığın davada yararının bulunması gibi tanıklığının doğruluğu konusunda kuşku doğuran sebeplerin varlığı hâlinde taraflardan her biri bu hususları ileri sürerek ispat edebilmektedir. Bu düzenleme karşısında, tanığın açıklamalarının değerlendirilmesinde yalnızca beyanın içeriğiyle yetinilmemeli, tanığın taraflarla ilişkisi, davanın sonucundan etkilenip etkilenmeyeceği ve gerçeğe aykırı beyanda bulunmasını gerektirebilecek menfaatlerinin mevcut olup olmadığı da dikkate alınmalıdır (Prof.Dr.Oğuz ATALAY – Prof.Dr.Hakan Pekcanıtez, Medeni Usul Hukuku, Cilt-II, İstanbul 2017, s.1910).
Özellikle tanığın gerçeğe aykırı beyanda bulunma veya mahkemeyi yanıltma ihtimalini ortaya koyan somut sebeplerin bulunması hâlinde, beyanlarının değerlendirilmesinde azami dikkat ve özen gösterilmesi gerekmektedir. Bu gibi durumlarda mahkemenin tanık açıklamalarına ihtiyatla yaklaşması, beyanların dosyadaki diğer delillerle uyumunu araştırması ve tanığın güvenilirliğini etkileyebilecek koşulları göz önünde bulundurması önem taşımaktadır (Prof.Dr.Süha TANRIVER, Medeni Usul Hukuku, Cilt-I, Ankara 2021, s.971).
Bu kapsamda, taraflarla herhangi bir kişisel veya ekonomik ilişkisi bulunmayan, davanın sonucundan doğrudan ya da dolaylı menfaat elde etmeyecek bir tanık ile davanın taraflarından biriyle yakın ilişki içerisinde bulunan ve verilecek hükümden menfaati etkilenebilecek bir tanığın güvenilirliğinin aynı ölçütlerle değerlendirilmesi mümkün değildir. Tanığın taraflarla arasındaki yakınlık ve menfaat ilişkisi, beyanının doğruluğunu etkileyebilecek bir unsur olarak dikkate alınmalıdır (Dr.Mesut ERTANHAN, Medeni Yargılama Hukukunda Tanık ve Tanıklık, Ankara 2005, s.308).
Özellikle taraflarla aralarında hısımlık ilişkisi bulunan, maddi veya manevi menfaat bağı içerisinde olan yahut yakın akrabalık ve kişisel dayanışma ilişkileri nedeniyle taraflardan birinin lehine beyanda bulunma ihtimali bulunan tanıkların açıklamalarının güvenilirliği ayrıca değerlendirilmelidir. Bu tür ilişkilerin tanıklığın tarafsızlığı üzerinde etkili olabileceği Yargıtay kararlarında da ele alınmıştır (Yargıtay 9.Hukuk Dairesi’nin 24.01.2018 Tarihli 2015/20572 Esas 2018/1190 Karar sayılı kararı; Yargıtay 12.Hukuk Dairesi’nin 14.02.2023 Tarihli 2022/7364 Esas 2023/823 Karar sayılı kararı).
Doktrinde de aynı aileye veya gruba mensup olan ve aralarında dayanışma ilişkisi bulunan kişilerin tanıklıklarının değerlendirilmesinde bu ilişkinin göz önünde bulundurulması gerektiği ifade edilmektedir. Zira taraflardan biriyle yakın ilişki içerisinde bulunan tanığın, bu ilişki nedeniyle gerçeğe aykırı veya eksik beyanda bulunma ihtimali, tanıklığının güvenilirliğinin değerlendirilmesinde önem taşımaktadır (Prof.Dr.Mustafa Reşit BELGESAY, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu Şerhi, 3.Baskı, İstanbul 1948, s.113).
Yargıtay uygulamasında da bazı uyuşmazlıklar bakımından tanıkların davanın sonucunda menfaatlerinin bulunmasının, beyanlarının hükme esas alınması yönünden önem taşıdığı kabul edilmektedir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 19.03.1997 Tarihli 1996/7-855 Esas 1997/218 Karar sayılı kararı; Yargıtay 8.Hukuk Dairesi’nin 16.10.2000 Tarihli 2000/7437 Esas 2000/7446 Karar sayılı kararı; Yargıtay 8.Hukuk Dairesi’nin 21.05.2001 Tarihli 2001/2967 Esas 2001/4227 Karar sayılı kararı).
Sonuç olarak, yalan tanıklık suçu bakımından gerçeğe aykırı beyanın davanın sonucunu değiştirmesi veya somut bir zarara yol açması zorunlu olmadığı gibi, tanık beyanlarının delil olarak değerlendirilmesinde de tanığın güvenilirliği ve taraflarla olan menfaat ilişkileri göz ardı edilemez. Yargılama makamlarının maddi gerçeğe ulaşabilmesi bakımından tanıkların gerçeğe uygun beyanda bulunmaları kadar, bu beyanların dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi ve tanığın tarafsızlığını etkileyebilecek hususların araştırılması da önem taşımaktadır.