Avukat Ali Mert Karakılçık
Adil yargılanma hakkı, hukuk devletinin temel güvencelerinden biri olup yargı faaliyetlerinin bağımsız, tarafsız ve her türlü hukuka aykırı müdahaleden uzak şekilde yürütülmesini gerektirmektedir. Anayasa’nın 36.maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6.maddesiyle güvence altına alınan bu hakkın etkin biçimde korunabilmesi, yalnızca yargılama makamlarının bağımsızlığının sağlanmasına değil, aynı zamanda yargı faaliyetlerini hukuka aykırı şekilde etkilemeye yönelik davranışların önlenmesine de bağlıdır. Bu doğrultuda kanun koyucu, adil yargılanma hakkını ve yargı faaliyetlerinin güvenilirliğini korumak amacıyla Türk Ceza Kanunu’nun 288.maddesinde Adil Yargılamayı Etkilemeye Teşebbüs suçunu düzenlemiştir. Nitekim doktrinde de söz konusu suçun düzenlenme amacının, adil yargılanmayı engelleyebilecek müdahalelerin önlenmesi ve yargılama faaliyetlerinin hukuka uygun şekilde yürütülmesinin güvence altına alınması olduğu ifade edilmektedir (Yargıtay Onursal Üyesi İsmail Malkoç, Açıklamalı-İçtihatlı 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu, Cilt-2, 1.Baskı, Ankara 2007, s.2109; Aynı yönde Cumhuriyet Savcısı Ali PARLAR, Türk Ceza Kanunu Şerhi, Cilt-2, 2.Baskı, Ankara 2015, s.2983).
Suçun oluşabilmesi bakımından öncelikle devam etmekte olan bir soruşturma veya kovuşturmanın bulunması gerekmektedir. Henüz başlamamış yahut kesin olarak sona ermiş bir yargısal süreç bakımından bu suçun oluşması mümkün değildir. Dolayısıyla suçun değerlendirilmesinde, müdahale niteliğindeki davranışın gerçekleştirildiği tarihte devam eden bir yargısal faaliyetin mevcut olup olmadığı belirlenmelidir (Yargıtay 4.Ceza Dairesi Başkanı Doç.Dr.İbrahim ŞAHBAZ, Açıklamalı ve İçtihatlı Türk Ceza Kanunu, 3.Cilt, 1.Baskı, Ankara 2020, s.3671; Aynı yönde Cumhuriyet Savcısı Ali PARLAR, Türk Ceza Kanunu Şerhi, Cilt-2, s.2985).
Suçun bir diğer unsuru, hukuka aykırı etkileme girişiminin yargı görevi yapan kişileri, bilirkişileri veya tanıkları hedef almasıdır. Bu kapsamda korunmak istenen hukuki değer, yargılama sürecine katılan kişilerin görevlerini ve yükümlülüklerini herhangi bir hukuka aykırı etki altında kalmaksızın yerine getirmeleridir. Doktrinde de suçun oluşabilmesi için müdahalenin belirtilen kişilere yönelik olması gerektiği vurgulanmaktadır (Yargıtay 4.Ceza Dairesi Başkanı Doç.Dr.İbrahim ŞAHBAZ, Açıklamalı ve İçtihatlı Türk Ceza Kanunu, 3.Cilt, s.3671; Aynı yönde Cumhuriyet Savcısı Ali PARLAR, Türk Ceza Kanunu Şerhi, Cilt-2, s.2985).
Bu suç bakımından önem taşıyan diğer husus ise failin hareketinin belirli bir amaca yönelmiş olmasıdır. Buna göre failin, yargı görevi yapan kişilerin, bilirkişilerin veya tanıkların hukuka aykırı bir karar vermesini, hukuka aykırı bir işlem gerçekleştirmesini yahut gerçeğe aykırı beyanda bulunmasını sağlamaya yönelik özel bir amaçla hareket etmesi gerekmektedir. Bu nedenle suçun değerlendirilmesinde yalnızca kullanılan ifadelerin içeriği değil, bu ifadelerin hangi amaçla ve hangi koşullar altında kullanıldığı da önem taşımaktadır (Yargıtay 4.Ceza Dairesi Başkanı Doç.Dr.İbrahim ŞAHBAZ, Açıklamalı ve İçtihatlı Türk Ceza Kanunu, 3.Cilt, s.3671; Aynı yönde Cumhuriyet Savcısı Ali PARLAR, Türk Ceza Kanunu Şerhi, Cilt-2, s.2985).
Doktrinde suçun soyut tehlike suçu niteliği üzerinde de durulmaktadır. Bu görüşe göre suçun tamamlanması için yargılama makamlarının gerçekten hukuka aykırı bir karar vermesi veya tanık ya da bilirkişilerin gerçeğe aykırı beyanda bulunması zorunlu değildir. Korunmak istenen hukuki değerin tehlikeye düşürülmesi, suçun oluşumu bakımından yeterli kabul edilmektedir (Cumhuriyet Savcısı Ali PARLAR, Türk Ceza Kanunu Şerhi, Cilt-2, s.2985). Bununla birlikte, suçun soyut tehlike suçu niteliğinde olması, kanunda öngörülen hareketin ve özel kastın araştırılması zorunluluğunu ortadan kaldırmamaktadır.
Sonuç olarak, TCK.m.288 kapsamında cezai sorumluluğun doğabilmesi için yargılamayı etkileme amacıyla gerçekleştirilen aleni sözlü veya yazılı beyanın bütün kanuni unsurlarının somut olayda gerçekleşmesi gerekmektedir. Suçun soyut tehlike suçu niteliği nedeniyle hukuka aykırı kararın fiilen verilmesi aranmasa da aleniyet, hukuka aykırı etkileme amacı ve özel kast unsurlarından herhangi birinin bulunmaması hâlinde bu suçtan mahkûmiyet kurulamayacaktır.