Avukat Ali Mert Karakılçık
Hukuk devletinin temel amaçlarından biri, kamu düzeninin korunması ve kamu kurumlarının gerçekleştirdiği işlemlere duyulan güvenin sağlanmasıdır. Bu kapsamda kamu görevlileri tarafından düzenlenen resmî belgelerin doğruluğuna ve güvenilirliğine duyulan inanç, ceza hukuku tarafından korunması gereken önemli hukuki değerlerden biridir. Nitekim kanun koyucu, kamu güvenini zedeleyebilecek nitelikteki gerçeğe aykırı beyanların resmî belgelerin düzenlenmesine esas alınmasını önlemek amacıyla, Türk Ceza Kanunu’nun 206.maddesinde Resmî Belgenin Düzenlenmesinde Yalan Beyan suçunu düzenlemiştir. Doktrinde de bu suçla korunan hukuki değerin kamu güveni olduğu, kamu görevlilerince düzenlenen resmî belgelerin doğruluğuna duyulan güvenin korunmasının amaçlandığı kabul edilmektedir (Prof.Dr.Veli Özer ÖZBEK – Yrd.Doç.Dr.Koray DOĞAN – Yrd.Doç.Dr.Pınar BACAKSIZ – Arş.Gör.İlker TEPE, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 12.Baskı, Ankara 2017, s.841; Aynı yönde Nevzat TOROSLU – Haluk TOROSLU, Ceza Hukuku Özel Kısım, 11.Baskı, Ankara 2021, s.251).
TCK.m.206 hükmüne göre, bir resmî belgeyi düzenlemek yetkisine sahip olan kamu görevlisine yalan beyanda bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılmaktadır. Bu düzenleme ile yaptırım altına alınan davranış, herhangi bir konuda gerçeğe aykırı açıklamada bulunulması değil, resmî belge düzenlemeye yetkili kamu görevlisine yapılan yalan beyanın, hukuken doğruluğu esas alınan bir resmî belgenin düzenlenmesine neden olmasıdır. Suçun faili bakımından TCK.m.206’da herhangi bir özel sıfat aranmamaktadır. Dolayısıyla resmî belgeyi düzenleyen kamu görevlisi dışında, kanunda belirtilen fiili gerçekleştiren herkes bu suçun faili olabilecektir. Bu yönüyle suç, özgü suç niteliğinde olmayıp failin belirli bir mesleğe, unvana veya hukuki statüye sahip olması gerekmemektedir (Prof.Dr.Veli Özer ÖZBEK – Yrd.Doç.Dr.Koray DOĞAN – Yrd.Doç.Dr.Pınar BACAKSIZ – Arş.Gör.İlker TEPE, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, s.841; Aynı yönde Nevzat TOROSLU – Haluk TOROSLU, Ceza Hukuku Özel Kısım, s.251; Prof.Dr.Durmuş TEZCAN – Prof.Dr.Mustafa Ruhan ERDEM – Yrd.Doç.Dr.R.Murat ÖNOK, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 15.Baskı, Ankara 2017, s.914). Bu nedenle şüphelinin yargılamanın tarafı olması veya beyanlarını dava dilekçesi aracılığıyla ileri sürmesi, tek başına suçun faili olmasına engel değildir. Bununla birlikte cezai sorumluluğun doğabilmesi için diğer kanuni unsurların da gerçekleşmesi gerekmektedir.
Suçun maddi unsurunu, resmî belge düzenlemeye yetkili kamu görevlisine gerçeğe aykırı beyanda bulunulması oluşturmaktadır. Beyanın sözlü veya yazılı olarak gerçekleştirilmesi mümkün olmakla birlikte, bu beyanın resmî belgenin düzenlenmesine esas teşkil etmesi gerekmektedir. Dolayısıyla failin gerçeğe aykırı açıklaması ile düzenlenen resmî belgenin içeriği arasında doğrudan bir bağlantı bulunmalıdır. Başka bir ifadeyle, kamu görevlisinin düzenlediği resmî belgenin, failin gerçeğe aykırı beyanı nedeniyle maddi gerçeği yansıtmaması suçun oluşumu bakımından belirleyici önemdedir (Prof.Dr.Veli Özer ÖZBEK – Yrd.Doç.Dr.Koray DOĞAN – Yrd.Doç.Dr.Pınar BACAKSIZ – Arş.Gör.İlker TEPE, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, s.842; Aynı yönde Prof.Dr.Durmuş TEZCAN – Prof.Dr.Mustafa Ruhan ERDEM – Yrd.Doç.Dr.R.Murat ÖNOK, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, s.915-916; Nevzat TOROSLU – Haluk TOROSLU, Ceza Hukuku Özel Kısım, s.251).
Yargıtay Uygulaması Işığında Suçun Oluşma Şartları
Yargıtay uygulamasında da resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçunun oluşabilmesi için, gerçeğe aykırı beyanın resmî belge düzenlemeye yetkili kamu görevlisine yöneltilmesi, kamu görevlisinin bu beyanın doğruluğunu ayrıca araştırmakla yükümlü olmaması ve beyana dayanılarak hukuki sonuç doğurmaya elverişli bir resmî belgenin düzenlenmesi gerektiği kabul edilmektedir.
Nitekim Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 16.09.2014 Tarihli 2013/9-619 Esas 2014/378 Karar sayılı kararında, mahkeme heyetine gerçek kimliği hakkında yalan beyanda bulunan kişinin eylemi değerlendirilmiş; gerçeğe aykırı kimlik beyanı üzerine sorgu tutanağının düzenlenmesi nedeniyle TCK.m.206 kapsamında suçun oluştuğu kabul edilmiştir. Bununla birlikte anılan karar, mahkemeye sunulan her gerçeğe aykırı dilekçenin bu suçu oluşturduğu şeklinde yorumlanamaz. Kararda belirleyici olan husus, kamu görevlisinin gerçeğe aykırı beyana dayanarak, beyan edilen kimlik bilgisini resmî olarak belgeleyen bir tutanak düzenlemesidir.
Benzer şekilde Yargıtay 11.Ceza Dairesi’nin 15.02.2016 Tarihli 2014/9275 Esas 2016/1062 Karar sayılı kararında, kamu görevlisinin beyanın doğruluğunu araştırmakla yükümlü olduğu ve gerçeğe aykırı beyana dayanılarak resmî belge düzenlenmediği durumlarda suçun kanuni unsurlarının oluşmayacağı vurgulanmıştır.
Suçun manevi unsuru bakımından ise genel kast yeterli olup özel bir saikin varlığı aranmamaktadır. Failin gerçeğe aykırı olduğunu bildiği hususu resmî belge düzenlemeye yetkili kamu görevlisine bilerek bildirmesi ve bu beyana dayanılarak resmî belge düzenlenmesi, diğer kanuni koşulların da gerçekleşmesi hâlinde cezai sorumluluğa neden olabilecektir. Dolayısıyla failin hangi menfaati elde etmek istediğinden ziyade, beyanının gerçeğe aykırılığını bilerek hareket edip etmediği önem taşımaktadır (Prof.Dr.Veli Özer ÖZBEK – Yrd.Doç.Dr.Koray DOĞAN – Yrd.Doç.Dr.Pınar BACAKSIZ – Arş.Gör.İlker TEPE, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, s.842; Aynı yönde Prof.Dr.Durmuş TEZCAN – Prof.Dr.Mustafa Ruhan ERDEM – Yrd.Doç.Dr.R.Murat ÖNOK, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, s.918).
Sonuç olarak, resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçu, kamu güvenini korumayı amaçlayan ve gerçeğe aykırı beyanların belirli koşullarda cezalandırılmasını öngören bir suç tipidir. Bununla birlikte mahkemeye sunulan dilekçenin resmî bir dosyada bulunması ile kamu görevlisinin gerçeğe aykırı beyana dayanarak resmî belge düzenlemesi birbirinden farklı hukuki durumlardır. Yargılama sırasında gerçeğe aykırı iddiaların ileri sürülmesi, ancak TCK.m.206’da aranan bütün unsurların gerçekleşmesi hâlinde bu suç kapsamında değerlendirilebilecektir.