Avukat Ali Mert Karakılçık
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 86.maddesinde düzenlenen kasten yaralama suçu, kişinin vücut dokunulmazlığını, beden bütünlüğünü ve sağlığını koruma altına almaktadır. Anılan düzenleme uyarınca, başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan fiiller kasten yaralama suçunu oluşturmakta; meydana gelen neticenin ağırlığına göre failin cezai sorumluluğu farklılaşmaktadır. Nitekim TCK’nın 87.maddesinde, yaralama fiilinin mağdurun yaşamını tehlikeye sokması, yüzünde sabit iz bırakması veya duyu ya da organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına neden olması, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama kapsamında ayrıca düzenlenmiştir.
Kasten yaralama fiilinin mağdurun yaşamını tehlikeye sokan bir duruma neden olması, TCK’nın 87/1-d maddesinde öngörülen ağırlaşmış neticelerden biridir. Bu hükmün uygulanabilmesi bakımından mağdurun fiilen ölüm tehlikesi geçirmiş olması yeterli olup tehlikenin mutlaka uzun süre devam etmesi veya kalıcı bir sağlık sorununa dönüşmesi gerekmemektedir. Doktrinde de hayati tehlikenin kısa süreli olmasının dahi ağırlaşmış neticenin gerçekleşmesi bakımından yeterli olduğu kabul edilmektedir (İstanbul Anadolu 6.Ağır Ceza Mahkemesi Hâkimi İhsan SARTIK, Olası Kastla Öldürme ve Yaralama Suçları, Ankara 2016, s.62; Prof.Dr.Ahmet GÖKÇEN – Doç.Dr.Murat BALCI, Kasten Yaralama Suçunun Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Halleri, s.384). Bununla birlikte, hayati tehlikenin yalnızca soyut bir ölüm ihtimaline dayanılarak değil, yaralanmanın niteliği ve tıbbi bulgular çerçevesinde somut olarak belirlenmesi gerekmektedir.
Yaralama fiilinin mağdurun yüzünde sabit iz bırakması ise TCK’nın 87/1-c maddesinde düzenlenmiştir. Yüzde sabit izden söz edilebilmesi için yaralanmanın iyileşmesinden sonra kalan izin, gün ışığında veya yeterli aydınlatmanın bulunduğu ortamda, kişiler arasındaki olağan konuşma mesafesinden ilk bakışta fark edilebilir nitelikte olması gerekmektedir. Bu değerlendirmede izin mutlaka estetik açıdan çirkinlik oluşturması veya mağdurun tanınmasını güçleştirmesi aranmaz. Yüzün doğal görünümünü, simetrisini veya ahengini etkileyen kalıcı değişiklikler de bu kapsamda değerlendirilebilir (Prof.Dr.Veli Özer ÖZBEK, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 7.Baskı, Ankara 2014, s.208; İstanbul Anadolu 6.Ağır Ceza Mahkemesi Hâkimi İhsan SARTIK, Olası Kastla Öldürme ve Yaralama Suçları, Ankara 2016, s.61; Prof.Dr.Köksal BAYRAKTAR, Kişilere Karşı Suçlar, İstanbul 2017, s.173).
Yüzde sabit izin belirlenmesi, yalnızca yaranın mevcut görünümüne ilişkin öznel bir değerlendirmeden ibaret değildir. İzlerin kalıcılığı, bulunduğu bölge, renk ve seviye farklılıkları ile dışarıdan fark edilebilirliği tıbbi incelemeye konu edilmelidir. Nitekim doktrinde, yüzdeki yara izlerinin nesnel ölçütlerle değerlendirilmesine yönelik YÜBİTA (Yüz Bölgesinde İzlerin Tespiti ve Analizi) isimli cihazdan söz edilmekte; yara dokusu ile sağlam doku arasındaki renk ve seviye farklılıklarının, yaranın uzunluk ve alan gibi özelliklerinin bilimsel yöntemlerle ölçülmesinin önemine dikkat çekilmektedir (Doç.Dr.Seydi KAYMAZ, Kasten Yaralama Sonucu Yüzde Sabit İze Neden Olma, s.44). Bununla birlikte, bu tür teknik yöntemler adli tıbbi değerlendirmeyi destekleyici nitelikte olup somut olayda yüzde sabit iz bulunup bulunmadığı, yeterli iyileşme süresi geçtikten sonra düzenlenen gerekçeli adli raporla ortaya konulmalıdır.
TCK’nın 87/1-a maddesinde düzenlenen duyu veya organlardan birinin işlevinin sürekli zayıflaması hâlinde ise mağdurun ilgili duyu veya organının işlevini tamamen kaybetmesi aranmamaktadır. Duyu veya organın fonksiyonunu yerine getirme kapasitesinde sürekli bir azalmanın meydana gelmesi yeterlidir. Bu kapsamda yaralanma öncesindeki işlevsel durum ile yaralanma sonrasındaki durumun karşılaştırılması, ortaya çıkan fonksiyon kaybının sürekliliğinin ve yaralama fiiliyle nedensellik bağının belirlenmesi gerekmektedir (Prof.Dr.Ahmet GÖKÇEN – Doç. Dr. Murat BALCI, Kasten Yaralama Suçunun Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış Halleri, s.377).
Bu üç ağırlaşmış netice bakımından ortak olan husus, yaralama fiili ile meydana gelen sonuç arasında nedensellik bağının bulunması ve TCK’nın 23.maddesi uyarınca failin ağırlaşmış netice bakımından en azından taksir düzeyinde kusurunun mevcut olmasıdır. Dolayısıyla yaralanmanın yalnızca dış görünüşüne veya olayın gerçekleşme biçimine dayanılarak ağırlaşmış neticenin varlığına karar verilmemeli; tıbbi bulgular, adli raporlar ve olayın bütün özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasında Mağdurun Zararının Giderilmesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231.maddesinde düzenlenen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu, kanunda öngörülen objektif ve sübjektif şartların birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Bu şartlardan biri, suçun işlenmesi nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesidir. Dolayısıyla zararın giderilmesi koşulunun arandığı bir suç bakımından, diğer şartların gerçekleşmiş olması tek başına hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını mümkün kılmamaktadır.
Doktrinde, mağdurun zararının giderilmesi koşulunun kapsamı bakımından farklı değerlendirmeler bulunmaktadır. Bir görüşe göre, CMK’nın 231.maddesinde yalnızca maddi zarardan söz edilmemesi ve suçtan önceki hâle getirme ifadesine de yer verilmesi nedeniyle mağdurun maddi ve manevi zararlarının birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir (Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Veli KAFES, Ceza Hukukunda Mağdurun Zararının Giderilmesi, s.139; Doç. Dr. Yusuf Solmaz BALO, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması, Ankara 2016, s.103).
Bununla birlikte, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun yerleşik yaklaşımında, CMK’nın 231/6-c maddesi bakımından giderilmesi gereken zarar esas itibarıyla suçtan kaynaklanan, somut olarak belirlenebilen maddi zarardır. Manevi zararın veya kapsamlı bir hukuk yargılaması gerektiren bütün dolaylı zararların mutlaka bu kurum kapsamında tazmin edilmesi gerektiği yönündeki doktriner görüş, yerleşik uygulamayla aynı kapsamda değildir. Bu ayrım, özellikle kasten yaralama suçlarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması koşullarının değerlendirilmesi bakımından önem taşımaktadır.
Kasten yaralama fiilinin mağdur üzerinde doğurduğu sonuçlar yalnızca fiziksel yaralanmayla sınırlı kalmayabilir. Tedavi giderleri, çalışma gücü kaybından kaynaklanan gelir eksilmesi ve yaralanma nedeniyle ortaya çıkan diğer ekonomik sonuçlar, şartları mevcutsa maddi zarar kapsamında değerlendirilebilir. Doktrinde, yaralanma nedeniyle hastaneye kaldırılan mağdurun önemli bir ihaleye katılamaması örneği üzerinden dolaylı zararların da meydana gelebileceği ifade edilmektedir (Dr.RezanEPÖZDEMİR, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması, 2. Baskı, Ankara 2017, s.194). Ancak bu tür zararların varlığı, kapsamı ve ceza yargılamasında belirlenebilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Zararın tamamen giderilmesi şartının arandığı hâllerde kısmi ödeme, kural olarak bu koşulun gerçekleşmesi için yeterli değildir. Bununla birlikte, CMK’nın 231.maddesindeki kısmi giderime ilişkin özel düzenleme ve mağdurun rızasının hukuki etkisi de göz önünde bulundurulmalıdır. Zararın sanığın bilgisi ve onayı dâhilinde üçüncü kişi tarafından giderilmesi de mümkündür (Yargıtay Üyesi Kubilay TAŞDEMİR, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması, Ankara 2016, s.48).
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 07.05.2013 Tarihli 2012/12-1497 Esas, 2013/238 Karar sayılı kararında, sanığın zarar giderme yönünde herhangi bir irade ortaya koymaması değerlendirilerek şu hususlara yer verilmiştir; “…Sanığın yargılama sırasında katılanların zararını karşılayacağına ilişkin hiçbir irade açıklamasında bulunmadığı ve bu yönde herhangi bir davranış sergilemediği, aksine uzlaşma teklifini kabul etmediği gibi, temyiz dilekçesinde mahkum olduğu adli para cezasını dahi ödemesinin mümkün olmadığını belirtmek suretiyle, zararı gidermeme yönünde iradesini açıkça ortaya koyduğu, ayrıca hükümden sonra yürürlüğe giren ve lehe hükümler içeren 5728 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden itibaren 5 yılı aşkın bir süre geçmesine karşın sanık tarafından katılanların zararının giderildiğine veya giderilmek istendiğine ilişkin hiçbir bilgi ve belgenin dosyaya yansımadığı anlaşıldığından, olayda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının objektif şartlarından birisi olan mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tamamen giderilmesi şartının yerine getirilmediği görülmektedir. Dolayısıyla objektif şartlardan birisinin gerçekleşmediği bir ahvalde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının uygulanıp uygulanmayacağının değerlendirilmesi amacıyla yerel mahkeme hükmünün bozulmasına gerek bulunmamaktadır…”
Benzer şekilde Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 19.03.2013 Tarihli 2012/3-1348 Esas, 2013/93 Karar sayılı kararında da zarar miktarının bilirkişi raporuyla belirlenmiş olmasına rağmen sanığın zararı karşılamaya yönelik irade ortaya koymaması üzerinde durulmuştur; “…Yerel mahkemece suç niteliğinin belirlenmesi ve katılan kurumun uğradığı zararın tespiti amacıyla mahallinde keşif yapıldığı, orman mühendisi bilirkişinin raporunda <orman vasfındaki yerden yapacak nitelikteki emvalin motorlu testere ile dikili ve yaştan kesildiği, 218,94 lira tazminat ve 7,80 lira ağaçlandırma giderinin olduğu> şeklinde görüş bildirdiği, bilirkişi raporu tebliğ edilen sanığın zararı karşılayacağına ilişkin herhangi bir savunmada bulunmadığı gibi, zararın ödenmesi yönünde bir irade de ortaya koymadığı belirlenmiştir. Bunun sonucu olarak ta olayda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının objektif şartlarından birisi olan mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tamamen giderilmesi şartının yerine getirilmediği görülmektedir. Bu itibarla, sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının uygulanma şartları bulunmadığına ilişkin yerel mahkeme direnme gerekçesi isabetli olduğundan, hükmün esasının incelenmesi için dosyanın Özel Daireye gönderilmesine karar verilmelidir.”
Bu kararlar, zarar giderme koşulunun arandığı ve somut maddi zararın belirlenebildiği hâllerde, sanığın yalnızca soyut bir ödeme ihtimalinden yararlanamayacağını, zarar giderme yönündeki davranışlarının da değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.
Sanığın Kişilik Özellikleri, Pişmanlığı ve Yeniden Suç İşlemeyeceğine İlişkin Kanaat
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması bakımından önem taşıyan bir diğer koşul, mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği yönünde olumlu kanaate ulaşmasıdır. CMK’nın 231/6-b maddesi uyarınca bu değerlendirme yapılırken sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları birlikte dikkate alınmalıdır. Dolayısıyla sanığın sabıkasız olması, tek başına hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını gerektirmediği gibi, mahkemenin yeniden suç işlemeyeceğine ilişkin değerlendirmesini somut ve denetlenebilir gerekçelere dayandırması zorunludur.
Bu kapsamda sanığın suç sonrasındaki davranışları, mağdura yardım edip etmediği, meydana gelen zararın giderilmesi için girişimde bulunup bulunmadığı, yargılama sürecindeki tutumu ve pişmanlık gösterip göstermediği önem taşımaktadır. Doktrinde, sanığın olay sonrasında kolluk kuvvetlerine kendiliğinden teslim olması, gerçeklerin ortaya çıkarılmasına katkıda bulunması, mesleği, kişilik yapısı ve mağdura yönelik davranışlarının da değerlendirmede dikkate alınabileceği belirtilmektedir (Yargıtay Üyesi Kubilay TAŞDEMİR, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması, Ankara 2016, s.54).
Bununla birlikte, sanığın suçlamayı kabul etmemesi, susma hakkını kullanması veya beraatini talep etmesi tek başına pişmanlık göstermediği ya da yeniden suç işleyeceği şeklinde yorumlanamaz. Sanığın savunma hakkını kullanması ile suç sonrasındaki somut davranışlarının değerlendirilmesi birbirinden ayrılmalıdır.
Özellikle mağdurun yaşamını tehlikeye sokan, yüzünde sabit iz bırakan veya duyu ve organ işlevlerinde sürekli zayıflamaya neden olan yaralama fiillerinde, meydana gelen ağır sonuçların cezanın belirlenmesine etkisi ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması koşulları ayrı ayrı incelenmelidir. TCK’nın 87. maddesi uyarınca belirlenen sonuç cezanın iki yıllık kanuni sınırı aşması hâlinde, diğer koşulların değerlendirilmesine gerek kalmaksızın hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün olmayacaktır.
Sonuç olarak, kasten yaralama suçlarında öncelikle yaralanmanın tıbbi ve hukuki niteliği eksiksiz belirlenmeli; hayati tehlike, yüzde sabit iz veya organ işlevinin sürekli zayıflaması gibi ağırlaşmış neticelerin varlığı bilimsel delillerle ortaya konulmalıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması değerlendirmesinde ise kanuni ceza sınırı, sanığın geçmişi, yeniden suç işlemeyeceğine ilişkin somut kanaat ve mağdurun belirlenebilir maddi zararının giderilmesi koşulları birlikte ele alınmalıdır. Bu şartların herhangi birinin gerçekleşmemesi hâlinde kurumun uygulanması hukuken mümkün değildir.