Avukat Ali Mert Karakılçık
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 157.maddesinde dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla bir kimsenin aldatılması suretiyle, onun veya başkasının zararına olacak şekilde failin kendisine veya üçüncü bir kişiye menfaat sağlaması olarak düzenlenmiştir. Bu suçla yalnızca bireylerin malvarlığı değerlerinin değil, aynı zamanda kişiler arasındaki güven ilişkisinin de korunması amaçlanmaktadır. Kanun koyucu, dolandırıcılık suçunun ticari faaliyet kapsamında ve şirket adına hareket eden kişiler tarafından işlenmesini ise daha ağır cezai yaptırım gerektiren bir hâl olarak kabul etmiş; TCK.m.158/1-h hükmünde, tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında gerçekleştirdikleri dolandırıcılık eylemlerini nitelikli dolandırıcılık suçu kapsamında düzenlemiştir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde cezanın artırılması öngörülmüştür.
Nitelikli dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi bakımından failin şirket adına hareket etme yetkisini kullanması, bu yetki kapsamında ticari faaliyette bulunması ve söz konusu faaliyet sırasında hileli davranışlarla mağduru aldatarak haksız menfaat sağlaması önem taşımaktadır. Özellikle şirketin ticari itibarı, kurumsal yapısı ve ticari faaliyetlerinden kaynaklanan güven ilişkisinin kötüye kullanılması suretiyle gerçekleştirilen eylemlerde, failin şirket adına hareket etmesinin suçun işlenmesini kolaylaştıran bir unsur olduğu açıktır. Bu nedenle şirket faaliyetleri kapsamında gerçekleştirilen hileli işlemlerin değerlendirilmesinde, yalnızca işlemi gerçekleştiren kişinin resmî sıfatı değil, şirket adına fiilen hareket edip etmediği ve ticari faaliyet içerisindeki gerçek rolü de dikkate alınmalıdır.
Nitekim doktrinde, şirket adına hareket eden kişilerin dolandırıcılık suçunu ticari faaliyetleri sırasında işlemelerinin, TCK.m.158/1-h kapsamında düzenlenen nitelikli hâlin uygulanması bakımından önem taşıdığı ifade edilmektedir. Bu kapsamda suçun faili yalnızca şirketin sahibi, yönetim kurulu üyesi veya müdürü olmayıp şirket adına ve şirket faaliyetleri kapsamında fiilen hareket eden kişiler de olabilecektir. Şirket adına hareket edilmesinin, mağdurun araştırma ve denetleme imkânlarını sınırlandırabileceği ve hileli davranışların inandırıcılığını artırabileceği doktrinde vurgulanmaktadır (Doç.Dr.İbrahim ŞAHBAZ, Açıklamalı ve İçtihatlı Türk Ceza Kanunu, Cilt-2, s.2208).
Bu nedenle nitelikli dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için failin suç tarihinde şirket sahibi veya yönetim kurulu üyesi sıfatını taşıması zorunlu değildir. Şirketin yöneticisi, temsilcisi, müdürü veya çalışanı olarak ticari faaliyetleri fiilen yürüten kişilerin de şirket adına hareket eden kişi sıfatıyla değerlendirilmesi mümkündür. Aynı şekilde şirketin yönetim organlarında resmî olarak görev almamakla birlikte şirket tarafından ticari faaliyetleri yürütmek üzere fiilen görevlendirilen, şirket adına işlem gerçekleştiren veya şirketin ticari faaliyetlerini fiilen yönlendiren kişilerin de bu kapsamda cezai sorumluluklarının doğabileceği kabul edilmektedir. Nitekim Yargıtay uygulamasında acente şirketi adına mal satışı gerçekleştiren çalışanların da şirket adına hareket eden kişiler kapsamında değerlendirildiği ifade edilmektedir (BAM Üyesi Murat SEMİZ, Dolandırıcılık ve Birlikte İşlenen Sahtecilik Suçları, Adalet Yayınevi, 2025, s.686).
Dolayısıyla şirket adına hareket etme sıfatının belirlenmesinde yalnızca ticaret sicili kayıtları veya şirketin resmî temsil ve ilzam yetkisine ilişkin belgelerle yetinilmemeli; failin şirket içerisindeki fiilî konumu, yürüttüğü ticari faaliyetler ve şirket adına gerçekleştirdiği işlemler de değerlendirilmelidir. Bununla birlikte şirket adına hareket edilmesi tek başına nitelikli dolandırıcılık suçunun oluşması için yeterli olmayıp hileli davranış, aldatma, mağdurun zararı, haksız menfaat ve kast unsurlarının da somut olayda gerçekleşmesi gerekmektedir.
Özel Belgede Sahtecilik Suçunun Dolandırıcılık Suçuyla Birlikte İşlenmesi ve Gerçek İçtima Kuralları
TCK’nın 207.maddesinde düzenlenen özel belgede sahtecilik suçu, ticari faaliyetler kapsamında gerçekleştirilen malvarlığına yönelik hukuka aykırı eylemler bakımından ayrıca önem taşımaktadır. Zira ticari işlemlerde kullanılan sahte belgeler, dolandırıcılık suçunun hile unsurunu oluşturan araçlardan biri olabileceği gibi, dolandırıcılık suçundan bağımsız olarak özel belgede sahtecilik suçuna da vücut verebilmektedir.
Özel belgede sahtecilik suçu bakımından belirleyici olan husus, belgenin aldatma kabiliyetine sahip olacak şekilde sahte olarak düzenlenmesi ve kullanılması yahut gerçek bir özel belgenin başkalarını aldatacak biçimde değiştirilerek kullanılmasıdır. Bu suçun oluşabilmesi için fiilen bir zararın meydana gelmesi zorunlu değildir. Belgenin aldatma kabiliyetine sahip olması ve kanunda öngörülen hareketlerin gerçekleştirilmesi yeterlidir. Buna karşılık dolandırıcılık suçunun tamamlanabilmesi için hileli davranışlar sonucunda mağdurun aldatılması, mağdurun veya bir başkasının malvarlığında zarar meydana gelmesi ve failin kendisine veya üçüncü bir kişiye haksız menfaat sağlaması gerekmektedir.
Bu yönüyle özel belgede sahtecilik suçu ile dolandırıcılık suçu, korudukları hukuki değerler ve kanuni unsurları bakımından birbirinden ayrılmaktadır. Özel belgede sahtecilik suçunda belgelerin güvenilirliğinin korunması amaçlanırken dolandırıcılık suçunda malvarlığı değerleri ve kişiler arasındaki güven ilişkisi korunmaktadır. Dolayısıyla aldatma kabiliyetine sahip sahte bir belgenin dolandırıcılık suçunun işlenmesinde kullanılması, özel belgede sahtecilik suçunun dolandırıcılık suçu içerisinde eridiği anlamına gelmemektedir.
Nitekim TCK.m.212 hükmünde, sahte resmî veya özel belgenin başka bir suçun işlenmesi sırasında kullanılması hâlinde hem sahtecilik hem de ilgili suçtan ayrı ayrı cezaya hükmolunacağı açıkça düzenlenmiştir. Bu nedenle sahte özel belgenin dolandırıcılık suçunun işlenmesinde kullanılması hâlinde, her iki suçun kanuni unsurlarının gerçekleşmesi şartıyla gerçek içtima kuralları uygulanacak ve fail hakkında her iki suçtan ayrı ayrı değerlendirme yapılacaktır. Doktrinde de sahtecilik ve dolandırıcılık suçlarının birbirinden bağımsız hukuki değerleri koruduğu, sahte belgenin dolandırıcılık suçunda kullanılması hâlinde gerçek içtima hükümlerinin uygulanması gerektiği kabul edilmektedir (Yargıtay Üyesi Necati MERAN, Dolandırıcılık Sahtecilik Güveni Kötüye Kullanma, Ankara 2016, s.103).
Şirket Çalışanlarının Hileli İşlemleri ve Hizmet Nedeniyle Güveni Kötüye Kullanma Suçuna İlişkin Yargıtay Uygulaması
Şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında gerçekleştirdikleri hukuka aykırı işlemler, somut olayın özelliklerine göre nitelikli dolandırıcılık veya özel belgede sahtecilik suçlarının yanında, TCK.m.155/2 kapsamında düzenlenen hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunu da gündeme getirebilmektedir. Özellikle şirket çalışanlarının kendilerine görevleri nedeniyle teslim edilen veya yönetim ve tasarruf yetkisi verilen malvarlığı değerlerini şirketin bilgisi ve iradesi dışında kendi menfaatlerine kullanmaları, bu suç bakımından önem taşımaktadır.
Nitekim Yargıtay 15.Ceza Dairesi’nin 10.02.2021 Tarihli 2020/10206 Esas 2021/1029 Karar sayılı kararında; “…SANIĞIN, KATILAN ŞİRKETE AİT MAĞAZADA GÖREV YAPTIĞI SIRADA, değişik tarihlerde sattığı malzemelerin gerçek değeri üzerine fiyat farkı koyup farklı barkod girişi yaparak müşteriden para aldığı, müşterinin gitmesine müteakip fiş iptali yapıp kasa girdisini gerçek fiyat üzerinden yapmak suretiyle aradaki farkı aldığı iddia edilen olayda; Sanığa yüklenen ve TCK’nın 155/2. maddesinde düzenlenen hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunun,’’ifadelerine yer verilmiştir. Karara konu olayda, şirket mağazasında görev yapan çalışanın satış işlemleri sırasında fiyat ve barkod kayıtları üzerinde gerçekleştirdiği işlemlerle kendisine menfaat sağladığı iddiası ele alınmıştır. Bu tür eylemlerin hukuki değerlendirmesinde çalışanın şirket içerisindeki görevi, satış ve tahsilat yetkisi ile malvarlığı değerleri üzerindeki tasarruf imkânı önem taşımaktadır.
Benzer şekilde Yargıtay 11.Ceza Dairesi’nin 13.05.2025 Tarihli 2022/5749 Esas 2025/5932 Karar sayılı kararında; “…Suç tarihinde … Yatırım ve Yönetim Danışmanlığı Araştırma Geliştirme Limited Şirketinde yatırım danışmanı olarak çalışan sanığın; daha önceden tanıdığı katılanlardan yüksek faiz vaadiyle para aldığı, şirketten ayrı bireysel hareket ederek aldığı paraları şahsi hesaplarına yatırarak İsviçre’de bulunan bir bankaya oradan da uluslararası faaliyet gösteren … Consulting Limited Şirketi nezdinde açtırdığı forex hesaplarına yatırdığı, katılanların geri istemesine rağmen aldığı paraları iade etmemesi şeklindeki eylemi sebebiyle sanığın 5237 Sayılı TCK’nın 155/2. maddesinde belirtilen hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan mahkumiyetine hükmedilmesi gerekirken; yazılı şekilde aynı Yasanın 155/1. maddesindeki güveni kötüye kullanma suçu kapsamında mahkumiyetine hükmedilmesi yasaya aykırı bulunmuştur.’’ şeklinde değerlendirme yapılmıştır. Anılan kararda, failin şirket bünyesinde yatırım danışmanı olarak görev yapması, bu görevi kapsamında kişilerle kurduğu ilişki ve elde ettiği paraları şahsi hesaplarına yönlendirmesi birlikte değerlendirilerek eylemin hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu kapsamında ele alınması gerektiği kabul edilmiştir.
Öte yandan şirket çalışanlarının sahte belgeler düzenlemek suretiyle şirket malvarlığı üzerinde hukuka aykırı tasarruflarda bulunmaları hâlinde, özel belgede sahtecilik ve hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçlarının birlikte değerlendirilmesi de gündeme gelebilmektedir.
Nitekim Yargıtay 15.Ceza Dairesi’nin 21.05.2019 Tarihli 2017/35140 Esas 2019/6055 Karar sayılı kararında; “…Katılan şirkette satış ve pazarlama müdürü olarak çalışan sanığın, katılan şirketin müşterilerinden … fabrikasına, sahte olarak hazırladığı fatura ile mal çıkışı yaparak katılan şirketin hesabına girmesi gereken parayı kendi hesabına aktardığı, aynı şekilde … ve … isimli firmalar ile … firması çalışanından olmak üzere katılan şirkete ait toplam 13.353,71 TL’yi kendi hesabına aktardığı, sanığın bu surette hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma ve özel belgede sahtecilik suçlarını işlediği iddia ve kabul olunan somut olayda,..Sanığın ikrar içeren savunması, katılan beyanı, bilirkişi raporu, hesap eksteri ve tüm dosya kapsamı karşısında, sanık hakkında hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan verilen mahkumiyet hükmünde her hangi bir isabetsizlik görülmemiştir.’’ ifadelerine yer verilmiştir. Bu kararda şirketin satış ve pazarlama müdürü olarak görev yapan kişinin, sahte fatura düzenleyerek şirket adına tahsil edilmesi gereken bedelleri kendi hesabına aktarması şeklindeki eylemlerinin hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu bakımından değerlendirildiği görülmektedir.
Aynı doğrultuda Yargıtay 15.Ceza Dairesi’nin 04.03.2015 Tarihli 2013/9051 Esas 2015/21865 Karar sayılı kararında; “…Sanığın, katılan …’un müdür olarak görev yaptığı …nda satış elemanı olarak çalıştığı ve tahsilat yetkisi bulunduğu, sanığın ürün satışı yapılan eczanelerden tahsil ettiği paraya ilişkin tahsilat makbuzunu yazarken ilk nüsha ile ikinci nüsha arasına karton koyduğu, tahsil ettiği miktarı ilk nüshaya yazarak eczane sahibine verdiği, kendi şirketine bırakacağı ikinci nüshayı ise tahsil ettiği miktardan az yazarak aradaki fark ile kendisine menfaat temin ettiği, bu suretle sanığın zincirleme nitelikte hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma ve özel belgede sahtecilik suçlarını işlediğinin iddia edildiği olayda; sanık ikrarı, katılan ve tanık ifadeleri, bilirkişi raporu ile tüm dosya kapsamına göre, sanığın mahkumiyetine yönelik kabulde isabetsizlik görülmemiştir.’’ şeklinde hüküm kurulmuştur. Kararda, tahsilat yetkisi bulunan şirket çalışanının tahsilat makbuzlarının nüshalarını farklı tutarlar içerecek şekilde düzenleyerek tahsil ettiği bedellerin bir kısmını kendisine mal etmesi, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma ve özel belgede sahtecilik suçları kapsamında değerlendirilmiştir.
Bu kararlar birlikte ele alındığında, şirket çalışanlarının veya şirket adına fiilen hareket eden kişilerin gerçekleştirdikleri hukuka aykırı işlemlerin cezai nitelendirilmesinde, yalnızca failin şirket içerisindeki sıfatının değil, kendisine verilen yetkinin kapsamının, malvarlığı değerleri üzerindeki tasarruf imkânının, kullanılan belgelerin niteliğinin ve menfaat temin etme biçiminin belirleyici olduğu anlaşılmaktadır.
Özellikle failin başlangıçtan itibaren hileli davranışlarla mağduru aldatarak malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunmasını sağlaması ile kendisine hizmet ilişkisi kapsamında teslim edilen veya tasarrufuna bırakılan malvarlığı değerlerini sonradan amacı dışında kullanması, farklı suç tiplerinin uygulanmasını gerektirebilmektedir. Bunun yanında sahte özel belgelerin bu eylemlerin gerçekleştirilmesinde kullanılması hâlinde, TCK.m.207 ve m.212 hükümleri çerçevesinde ayrıca cezai sorumluluk doğması mümkündür.
Sonuç
Sonuç olarak, ticari faaliyetler kapsamında şirket adına hareket eden kişilerin gerçekleştirdikleri hileli işlemler, somut olayın özelliklerine göre TCK.m.158/1-h kapsamında nitelikli dolandırıcılık, TCK.m.207 kapsamında özel belgede sahtecilik veya TCK.m.155/2 kapsamında hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçlarını oluşturabilecektir. Nitelikli dolandırıcılık suçunun uygulanması bakımından failin şirketin resmî yönetim organlarında görev alması zorunlu olmayıp şirket adına ticari faaliyetleri fiilen yürütmesi de yeterli olabilecektir. Bununla birlikte suçun oluşması için hileli davranışların, aldatmanın, malvarlığı zararının ve haksız menfaatin somut olarak ortaya konulması gerekmektedir. Şirket çalışanlarının görevleri nedeniyle kendilerine bırakılan malvarlığı değerlerini hukuka aykırı biçimde kullanmaları ise hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu kapsamında değerlendirilebilecektir. Bu eylemlerin sahte özel belgeler kullanılarak gerçekleştirilmesi hâlinde, özel belgede sahtecilik suçunun unsurlarının da oluşması durumunda TCK.m.212 uyarınca ayrı cezai sorumluluk gündeme gelecektir. Dolayısıyla ticari faaliyet sırasında gerçekleştirilen hukuka aykırı işlemlerin cezai nitelendirilmesinde, failin şirket içerisindeki resmî veya fiilî konumu, eylemin gerçekleştirilme biçimi, kullanılan belgelerin hukuki niteliği, haksız menfaatin elde edilme yöntemi ve suçların kanuni unsurları birlikte değerlendirilmelidir.